मराठी

मत्सरावर मात

20 ऑगस्ट 2025

संत बर्नार्ड, मठाधिपती व चर्चचे धर्मपंडित, यांचे स्मरण

आजची वाचने
सामान्य काळातील विसाव्या आठवड्याच्या बुधवारची वाचने

चित्रस्रोत: ऑनलाइन कलादालन

व्हिडिओ

संध्याकाळी पाचच्या सुमारास तो बाहेर गेला, तेव्हा त्याला आणखी काही जण तिथे उभे असलेले दिसले. तो त्यांना म्हणाला, “तुम्ही दिवसभर इथे काम न करता का उभे आहात?” त्यांनी उत्तर दिले, “कारण आम्हाला कोणी कामावर घेतले नाही.” तो त्यांना म्हणाला, “तुम्हीही माझ्या द्राक्षमळ्यात कामाला जा.” मत्तय 20:6–7

द्राक्षमळ्याच्या मालकाच्या या शब्दांत मोठे औदार्य दिसते. दाखल्यात सांगितल्याप्रमाणे, या मालकाने सकाळी लवकर आपल्या द्राक्षमळ्यासाठी मजूर कामावर घेतले. त्यानंतर सकाळी नऊ वाजता, दुपारी बारा वाजता, दुपारी तीन वाजता आणि शेवटी संध्याकाळी पाच वाजताही त्याने मजूर घेतले. पण दिवस संपल्यावर त्याने सगळ्यांना सारखीच रोजंदारी दिली, जणू सगळ्यांनी सकाळपासून काम केले होते. ज्यांना सर्वांत आधी कामावर घेतले होते ते नाराज झाले. केवळ एक तास काम करणाऱ्यांना आपल्याएवढीच मजुरी मिळणे अन्यायाचे आहे, असे त्यांना वाटले. पण शेवटी मालक म्हणाला, “या शेवटच्या मजुरालाही तुझ्याइतकेच द्यावे असे मला वाटले, तर काय हरकत आहे? माझ्या पैशाचे मला वाटेल ते करण्याचे स्वातंत्र्य मला नाही का? मी उदार आहे म्हणून तुला मत्सर वाटतो का?” देव आपल्या दयेमुळे इतका उदार आहे की त्याच्या औदार्याची आपण कल्पनाही करू शकत नाही. पण पतित मानव म्हणून आपण आपल्याला योग्य वाटा मिळतोय की नाही, हे सतत पाहत राहतो आणि स्वतःची इतरांशी तुलना करतो. आपल्याला आणखी मिळावे असे वाटत राहते. इतरांना यश मिळताना किंवा आपल्याला न लाभलेले आशीर्वाद त्यांना लाभताना पाहिले की आपल्याला सहज मत्सर वाटू लागतो. उदाहरणार्थ, समाजमाध्यमांवर कोणी आपल्यापेक्षा अधिक लोकप्रिय असेल, त्याच्याकडे आपल्यापेक्षा चांगली गाडी किंवा मोठे घर असेल, किंवा तो सुट्टीसाठी एखाद्या महागड्या सहलीला जात असेल, तर त्याच्याकडे जे आहे ते आपल्याकडे नाही, याची आपल्याला अनेकदा खंत वाटते. हाच मत्सर.

मत्सरावर उपाय म्हणजे मनापासून उदार असणे. केवळ पैशाच्या बाबतीत उदार असणे पुरेसे नाही; इतरांविषयीच्या आपल्या भावनांतही औदार्य असावे आणि त्यांना लाभलेल्या आशीर्वादांचा आपल्याला मोकळ्या मनाने आनंद घेता यावा. उदाहरणार्थ, जिथे जायची तुमची फार दिवसांपासून इच्छा आहे, अशा ठिकाणी पुढच्या महिन्यात आपण सुट्टी घालवायला जाणार आहोत, असे कोणी तुम्हाला सांगितले तर तुमची प्रतिक्रिया काय असेल? कदाचित तुम्ही गंमतीने म्हणाल, “वा! मला तर हेवा वाटतोय!” हेव्याचे रूपांतर लवकरच मत्सरात होऊ शकते. दुसऱ्याला लाभलेले आशीर्वाद आपल्याला लाभले नाहीत, याचे दुःख म्हणजे मत्सर. आणि दुसऱ्याला मिळालेल्या आशीर्वादांचे हे दुःख पुढे रागात बदलू शकते.

द्राक्षमळ्यात दिवसभर काम करूनही केवळ एक तास काम करणाऱ्यांइतकीच मजुरी मिळालेल्या मजुरांना नंतर आलेल्या मजुरांचे अभिनंदन करता आले असते. ते गंमतीने असेही म्हणू शकले असते, “तुमचे नशीबच! आपणही पाच वाजताच आलो असतो तर बरे झाले असते!” पण त्याऐवजी त्यांनी कुरकुर केली आणि मालकाच्या औदार्यात खोडा घालण्याचा प्रयत्न केला. ते म्हणाले, “या शेवटी आलेल्यांनी केवळ एक तास काम केले. आम्ही मात्र दिवसभर कामाचा भार आणि उन्हाचा तडाखा सोसला, तरी तुम्ही त्यांना आमच्या बरोबरीचे केले.” इथेही मत्सरच दिसतो. मालकाच्या औदार्याची त्यांना इतकी खंत वाटली की इतरांना मिळालेला आशीर्वाद त्यांना मिळू नये, असा प्रयत्न त्यांनी केला.

अशा प्रकारचे अपवित्र दुःख आपल्या मनात जाणवले, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. इतरांविषयी तुमच्या मनात निःस्वार्थ औदार्य कमी आहे, याचे ते लक्षण आहे. देव एखाद्याला आध्यात्मिक संपदेचा आशीर्वाद देत आहे, असे दिसले, तर त्याचा मोकळ्या मनाने आनंद घेण्याचा प्रयत्न करा. देवाच्या चांगुलपणाबद्दल त्याची स्तुती करा आणि त्याचे आभार माना. स्वतःचाच विचार करत बसू नका आणि इतरांशी तुलना करण्याचा प्रत्येक मोह दूर सारा. केवळ एक तास काम करूनही दिवसाची पूर्ण मजुरी मिळालेल्या मजुरांमध्ये अनेक बाबतींत आपल्या प्रत्येकाचे प्रतिबिंब दिसते. कारण तारणाची कृपा आपण आपल्या कर्तृत्वाने कधीच मिळवू शकत नाही. देव असीम उदार आहे, याच एकमेव कारणामुळे आपल्याला शाश्वत तारणाची देणगी आणि देव देत असलेली इतर प्रत्येक कृपा स्वीकारता येते. म्हणून देवाच्या चांगुलपणावर आणि औदार्यावर आपले लक्ष सतत असले पाहिजे. त्याचे औदार्य आपल्याला अनुभवायला मिळते तेव्हाही आणि इतरांना अनुभवायला मिळते तेव्हाही आपण आनंद मानला पाहिजे.

आज तुमच्या मनात मत्सराची काही प्रवृत्ती आहे का, यावर चिंतन करा. इतरांना लाभलेल्या, पण तुम्हाला न लाभलेल्या आशीर्वादांचा विचार करा. ते पाहून आपल्या मनात काय उमटते, हे प्रामाणिकपणे पाहा. त्या आशीर्वादांचा मोकळ्या मनाने आनंद घेता यावा, ही देणगी देवाने तुम्हाला द्यावी म्हणून प्रार्थना करा. देवाने दिलेला प्रत्येक आशीर्वाद आपल्या आनंदाचे कारण असले पाहिजे, मग तो आपल्याला लाभो किंवा इतरांना.

हे परम उदार प्रभू, तू सर्वांवर विपुल आशीर्वादांचा वर्षाव करतोस. तू इतरांना कशाकशा प्रकारे आशीर्वाद देतोस, हे पाहताना त्यांना जे काही लाभले आहे त्याबद्दल माझ्या मनात खरी कृतज्ञता वाढू दे. तू तुझ्या सर्व लोकांना अनेक प्रकारे आशीर्वाद देतोस, याचा मला खरा आनंद घेता येऊ दे. हे प्रिय प्रभू, मला मत्सरापासून मुक्त कर, म्हणजे त्या कुरूप पापाच्या ओझ्याखाली मी दबून जाणार नाही. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

संत मोनिकाची नोव्हेना
(विशेषतः वाट चुकलेल्या मुलांसाठी ही प्रार्थना केली जाते)
१८–२६ ऑगस्ट

शुभवर्तमानावरील आणखी चिंतने

दैवी दयेवरील चिंतन

सामान्य काळासाठी पवित्र शास्त्रावरील चिंतन

सर्व संत / सण

आजचे संत – क्लेअरव्होचे संत बर्नार्ड, मठाध्यक्ष आणि ख्रिस्तसभेचे धर्माचार्य

मिस्सातील वाचनांचे पर्याय