मराठी

आकलनापलीकडची दया

2 मार्च 2026
प्रायश्चित्तकाळाच्या दुसऱ्या आठवड्यातील सोमवार
आजची वाचने

प्रतिमा: अ‍ॅडोबी स्टॉक

व्हिडिओ

येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “तुमचा पिता जसा दयाळू आहे, तसे तुम्हीही दयाळू व्हा.” लूक 6:36

दया म्हणजे काय? स्वर्गातील पिता कोणत्या प्रकारे दया दाखवतो? समजा, एखादी व्यक्ती देवाच्या इच्छेविरुद्ध आयुष्य जगली. मृत्यूनंतर ती देवाच्या न्यायासनासमोर उभी राहील तेव्हा देव आपल्या दयेने तिला असे म्हणेल का, “हरकत नाही, तू पात्र नसलीस तरी स्वर्गात येऊ शकतेस”? किंवा आपल्या जीवनात एखादी व्यक्ती उघडपणे पापमय जीवन जगत असेल आणि तिची जीवनपद्धती वस्तुनिष्ठपणे देवाच्या नैतिक नियमाविरुद्ध असेल, तर आपण तिला असे म्हणावे का, “असे जगण्यात तुला आनंद मिळत असेल, तर मलाही तुझ्यासाठी आनंद आहे”? या दोन्ही उदाहरणांत खरी दया दिसून येत नाही.

“तुमचा पिता जसा दयाळू आहे, तसे तुम्हीही दयाळू व्हा,” असे सांगितल्यावर येशू त्याचा अर्थ स्पष्ट करतो. काय करू नये, हे तो प्रथम सांगतो: “न्याय करू नका… दोषी ठरवू नका.” न्याय करण्याचा आणि दोषी ठरवण्याचा अधिकार केवळ देवालाच आहे; तो आपल्याला नाही. म्हणून जेव्हा आपण दुसऱ्याचा न्याय करतो आणि त्याला दोषी ठरवतो, तेव्हा आपण देवाचा अधिकार स्वतःकडे घेतो. केवळ देवालाच अंतःकरण दिसते; म्हणून केवळ तोच एखाद्या व्यक्तीचा न्याय करू शकतो.

मात्र “न्याय करू नका” आणि “दोषी ठरवू नका” या आज्ञांचे पालन करताना दोन बाजू लक्षात घ्यायला हव्यात. एकीकडे, एखादी व्यक्ती पापी आहे आणि ती दोषी ठरवण्यास पात्र आहे, असा निकाल आपण देऊ नये. दुसरीकडे, एखाद्या व्यक्तीची कृत्ये देवाने प्रकट केलेल्या नियमाविरुद्ध असतील, तर विशेषतः अशा वेळी तिला नैतिकदृष्ट्या नीतिमान ठरवू नये. मग आपण काय करावे? देवाने प्रकट केलेल्या नैतिक निकषांनुसार आपण केवळ कृत्याचे वस्तुनिष्ठ मूल्यमापन करावे. त्या व्यक्तीला तिच्या अंतःकरणानुसार दोषी की निर्दोष ठरवायचे, हे देवावर सोडावे. त्यामुळे आपण रागातून मुक्त होऊ आणि खरे प्रेम व्यक्त करू शकू.

उदाहरणार्थ, विवाह न करता दोन व्यक्ती पती-पत्नीप्रमाणे राहत असतील, तर त्यांनी अविवाहितपणे एकत्र राहत राहण्याऐवजी विवाह करावा, अशी आपली आशा त्यांच्यापाशी व्यक्त करण्याची संधी आपण शोधावी. हे त्यांच्या आत्म्यांना दोषी ठरवणे नव्हे, तर देवाचा वस्तुनिष्ठ नैतिक नियम जाहीर करणे आहे. ही सुवार्ताच आहे, आणि ती आपण प्रेमळपणे, संयमाने आणि स्पष्टपणे सांगितली पाहिजे. याउलट, त्यांच्या या परिस्थितीबद्दल आपल्याला आनंद आहे असे आपण त्यांना सांगितले आणि त्यांच्या अशा एकत्र राहण्याचे समर्थन केले, तर त्यांच्यावर देवाची कृपादृष्टी आहे असा चुकीचा निकालही आपण देतो. असे करणे हेही आपल्या बाजूने तितकेच पाप आहे. म्हणून न्याय न करणे आणि दोषी न ठरवणे याचा अर्थ असा की आपण व्यक्तीच्या अंतःकरणावर नव्हे, तर तिच्या कृत्यावर वस्तुनिष्ठपणे लक्ष केंद्रित करतो. विशेषतः आपल्या अगदी जवळच्या व्यक्तींच्या बाबतीत हे कठीण जाऊ शकते; पण खरी दया आचरणात आणण्यासाठी हे आवश्यक आहे.

येशू पुढे जे सांगतो ते आचरणात आणणे आणखी कठीण आहे: “क्षमा करा” आणि “द्या.” हे करण्यास आपल्याला आणखी प्रेरणा मिळावी म्हणून येशू स्पष्ट करतो की आपण इतरांना क्षमा केली तरच आपल्याला क्षमा मिळेल, आणि आपण दिले तरच आपल्यालाही चांगल्या देणग्या मिळतील. क्षमा आणि उदारता ही मोठ्या दयेची कृत्ये आहेत. क्षमा करणे म्हणजे आपल्याविरुद्ध पाप केलेल्या व्यक्तीला माफ करणे. एखाद्या व्यक्तीच्या अंतःकरणात काय आहे हे आपल्याला कधीच कळत नाही, त्यामुळे तिच्या कृत्यासाठी ती कितपत दोषी आहे हेही आपल्याला माहीत नसते. तरीही, कोणी आपल्याशी चुकीचे वागते असे प्रसंग पुष्कळदा येतात. अशा वेळी एकच योग्य प्रतिसाद आहे: क्षमा करणे आणि त्या व्यक्तीशी प्रेमळपणे, करुणेने व दयेने वागणे. आपण कधीही मनात आकस धरू नये, राग धरून बसू नये, झालेल्या दुखापतीमुळे रुसून बसू नये किंवा दुसऱ्याचे पाप मनात ठेवून त्याच्याशी वागू नये. कधीही नाही.

अडचण अशी आहे की केवळ मानवी बुद्धीने हे पूर्णपणे समजू शकत नाही. असे वागणेच योग्य आहे, हे आपल्या बुद्धीला आणि अंतःकरणाला उमगण्यासाठी देवाच्या प्रकटीकरणाची आणि त्याच्या कृपेची गरज आहे. प्रार्थनेतून आणि संस्कारांतून ख्रिस्ताच्या अधिक जवळ गेल्याने या अलौकिक दयेचा अधिकाधिक आचरण करता येतो आणि त्याच्या कृपेला आपले अंतःकरण बदलू देता येते.

आज दयेच्या या खऱ्या अर्थावर चिंतन करा. तुमच्या जीवनात देवाची दया विपुल प्रमाणात लाभावी म्हणून त्याला कळकळीने विनवा. देवाकडे जितक्या दयेची याचना करता, तितकीच दया इतरांना दाखवण्याचा निर्णय घ्या. केवळ मानवी बुद्धीला जितके आकलन होते त्याहीपलीकडे जाऊन उदारपणे द्या; मग देवही त्याच आकलनापलीकडच्या रीतीने तुमच्यावर आपली दया ओतेल.

हे माझ्या दयाळू प्रभू, मी अनेकदा दुसऱ्याचा न्याय करतो, मनात आकस धरतो आणि दया दाखवण्यात हात आखडता घेतो. मला तुझे हृदय दे, म्हणजे मी माझ्या उणिवांवर मात करू शकेन आणि अलौकिक सद्गुणाने स्वतःला इतरांसाठी देऊ शकेन. हे माझ्या देवा, मला तुझ्यासारखे व्हायचे आहे. मला विपुल दया दाखवण्यास मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

अकराव्या दिवसाचे चिंतन:
वाळवंटातील 40 दिवस & क्रुसापाशी 40 दिवस

प्रायश्चित्तकाळासाठी उपयुक्त साहित्य

शुभवर्तमानावरील आणखी चिंतने

दैवी दयेवरील चिंतन

प्रायश्चित्तकाळासाठी पवित्र शास्त्रावर आधारित चिंतने

आजचे संत आणि सण

मिस्सातील वाचनांचे पर्याय