मराठी

प्रीतीचा नियम समजून घेणे

13 मार्च 2026
प्रायश्चित्तकाळाच्या तिसऱ्या आठवड्यातील शुक्रवार
आजची वाचने

येशूची परीक्षा घेण्यासाठी शास्त्री उभा राहिला — जेम्स तिसो यांचे चित्र

व्हिडिओ

त्याने समजूतदारपणे उत्तर दिले हे पाहून येशू त्याला म्हणाला, “तू देवाच्या राज्यापासून दूर नाहीस.” त्यानंतर येशूला आणखी प्रश्न विचारण्याचे धाडस कोणी केले नाही. मार्क 12:34

आजच्या शुभवर्तमानातील शास्त्री इतर शास्त्री आणि परुशी यांच्यापेक्षा वेगळा ठरतो. त्याने मुद्दा नेमका ओळखला आणि त्याच्या खुल्या मनाची व समजुतीची येशूने प्रशंसा केली. त्या शास्त्र्याने येशूला एक प्रश्न विचारून सुरुवात केली: “सर्व आज्ञांमध्ये पहिली आज्ञा कोणती?” त्या काळी कोणत्या आज्ञा सर्वांत महत्त्वाच्या आहेत, यावर शास्त्री आणि परुशी यांच्यात अनेकदा वादविवाद होत. जुन्या कराराच्या पहिल्या पाच ग्रंथांतून, म्हणजेच तोरातून, त्यांनी 613 आज्ञा मोजल्या होत्या. त्यांत दहा आज्ञा आणि त्यांनी पाळायचे अनेक विधिविषयक व नागरी नियम होते. काही धर्मगुरू शिकवत असत की सर्व 613 आज्ञा सारख्याच महत्त्वाच्या आहेत. शिवाय, या आज्ञा कशा पाळाव्यात याचे सविस्तर विवेचनही रब्बींच्या परंपरेत केले जाई.

या चर्चेत येशू अनुवाद 6:4–5 मधील ‘शेमा’ आणि लेवीय 19:18 मधील आज्ञा उद्धृत करून उत्तर देतो: “हे इस्राएला, ऐक! प्रभू, आपला देव, हाच एकमेव प्रभू आहे! तू आपला देव प्रभू याच्यावर संपूर्ण हृदयाने, संपूर्ण जिवाने, संपूर्ण मनाने आणि सर्व शक्तीनिशी प्रेम कर” आणि “तू आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम कर.” देवावर आणि शेजाऱ्यावर प्रेम करणे ही आपल्याला सोपवलेली सर्वांत मूलभूत कर्तव्ये आहेत, हे या दोन आज्ञा स्पष्ट करतात. शिवाय, जुन्या करारातील सर्वांत महत्त्वाच्या नियमांचा, म्हणजेच दहा आज्ञांचा, सारांश या दोन आज्ञांत सामावलेला होता.

अनेक शास्त्री आणि परुशी नियमांचे बाह्य पालन करताना प्रत्येक बारकाव्याकडे लक्ष देत आणि विधी काटेकोरपणे पाळत. तरीही त्या नियमांचा गाभा समजून घेण्यात आणि तो आचरणात आणण्यात ते अनेकदा कमी पडत. येशू आपल्या थोडक्यात दिलेल्या उत्तरात तो गाभा स्पष्ट करतो. देवाच्या अनेक आज्ञांचे महत्त्व तो नाकारत नाही; उलट त्यांचा मुख्य उद्देश अधोरेखित करतो. विधिविषयक नियम आणि नैतिक आज्ञा आवश्यक आहेत, पण ते अंतिम ध्येय नसून त्या ध्येयाकडे नेणारी साधने आहेत: ते आपल्याला प्रीतीच्या मार्गावर नेतात. देवावर आणि शेजाऱ्यावर प्रेम करण्यातच नियमशास्त्राची खरी पूर्तता होते, हे येशू दाखवतो. देव आपल्याकडून जे काही मागतो ते या दोन्ही अंगांना एकत्र आणणाऱ्या एका सर्वसमावेशक आज्ञेत सामावते.

आज्ञा पाळण्याची गरज येशू नाकारत नव्हता; त्या मनापासून पाळल्या पाहिजेत, यावर तो भर देत होता. देवाचे नियमशास्त्र केवळ बाह्य पालनापुरते नाही; प्रीतीने बदललेले हृदय घडवणे हाही त्याचा हेतू आहे. प्रायश्चित्तकाळात उपवास करणे, रविवारी मिस्साबलिदानात सहभागी होणे आणि पापस्वीकार करणे यांसारख्या श्रद्धेतील नियमांना व आचारांना आपल्या आध्यात्मिक जीवनात योग्य स्थान आहे. ते आपल्याला घडवतात आणि देवाच्या जवळ राहण्यास मदत करतात. तरीही त्यांचा अधिक खोल हेतू आपण नेहमी लक्षात ठेवला पाहिजे: देवावरील आणि इतरांवरील आपली प्रीती वाढावी म्हणून ते आहेत. त्या प्रीतीशिवाय अगदी काटेकोर बाह्य पालनही पोकळ ठरू शकते.

आज तुम्ही देवाचे नियमशास्त्र किती आज्ञाधारकपणे पाळता, यावर चिंतन करा. त्याहून महत्त्वाचे म्हणजे, तुमची प्रीती किती खोल आहे, याचा विचार करा. देवावरील आणि शेजाऱ्यावरील खरी प्रीती आपल्याला देवाच्या नियमशास्त्रातील सर्व बाह्य आचार पाळण्यास समर्थ करेल; पण ती तेवढ्यावरच थांबणार नाही. प्रेमाला मर्यादा नाही. आपण ते नेहमीच वाढवू शकतो. ते वाढवलेच पाहिजे. प्रीतीसाठी आपले सक्रिय सहकार्य आवश्यक असले, तरी तिचा उगम शेवटी आपल्यामध्ये कार्य करणाऱ्या देवाच्या कृपेतच आहे. त्याच्या कृपेशिवाय प्रेम करण्याचे आपले प्रयत्न अपुरे राहतात. हे समजून घेऊन आपण संपूर्ण हृदयाने, संपूर्ण जिवाने, संपूर्ण मनाने आणि सर्व शक्तीनिशी प्रेम करण्याचा प्रयत्न केला, तर येशू त्या शास्त्र्याला म्हणाला तसे आपल्यालाही म्हणेल, “तू स्वर्गाच्या राज्यापासून दूर नाहीस.”

हे माझ्या प्रेमळ प्रभू, आम्ही संपूर्ण हृदयाने, संपूर्ण मनाने, संपूर्ण जिवाने आणि सर्व शक्तीनिशी तुझ्यावर प्रेम करावे आणि आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम करावे, असे आवाहन तू आम्हाला करतोस. तू ही आज्ञा परिपूर्ण रीतीने पाळलीस आणि ती तशीच पाळण्यासाठी आम्हालाही कृपा देण्याचे वचन देतोस. तुझ्या दैवी इच्छेचे प्रत्येक बाबतीत पालन करण्यास मला मदत कर आणि मला समजुतीचे वरदान दे, जेणेकरून तुझ्या इच्छेप्रमाणे मी तुझे नियमशास्त्र समजून घेईन आणि आचरणात आणीन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

एकविसाव्या दिवसाची चिंतने:
वाळवंटातील 40 दिवस & क्रुसाजवळचे 40 दिवस

संत योसेफाची नोव्हेना. ही प्रार्थना 10 ते 18 मार्चदरम्यान केली जाते.

शुभवर्तमानावरील आणखी चिंतने

दैवी दयेवरील चिंतन

प्रायश्चित्तकाळासाठी उपयुक्त साहित्य

प्रायश्चित्तकाळासाठी पवित्र शास्त्रावर आधारित चिंतने

आजचे संत आणि सण

मिस्सातील वाचनांचे पर्याय