4 मे 2026
ईस्टरच्या पाचव्या आठवड्यातील सोमवार
आजची वाचने
येशू ख्रिस्ताच्या एका पारंपरिक कॅथलिक प्रतिमेची प्रत
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “ज्याच्याजवळ माझ्या आज्ञा आहेत आणि जो त्या पाळतो, तोच माझ्यावर प्रेम करतो. जो माझ्यावर प्रेम करतो, त्याच्यावर माझा पिता प्रेम करील; मीही त्याच्यावर प्रेम करीन आणि त्याला स्वतःचे दर्शन घडवीन.” योहान 14:21
“प्रेम” म्हणजे आज्ञांचे पालन, असा विचार बहुतेक लोक करणार नाहीत. पण येशू प्रेमाची व्याख्या नेमकी अशीच करतो. त्याच्या शिकवणीतले सत्य समजून घेण्यासाठी आपण प्रथम प्रेमाचे स्वरूप विचारात घेतले पाहिजे.
संत थॉमस अक्विनास यांच्या मते प्रेम ही भावना आणि कृती दोन्ही आहे. भावना म्हणून प्रेम आपल्या मानवी स्वभावाचा भाग आहे. एखादी गोष्ट हवीहवीशी वाटते, तेव्हा सुखाकडे ओढ घेणाऱ्या आपल्या इंद्रियजन्य इच्छाप्रवृत्तीची पहिली प्रतिक्रिया म्हणजे प्रेम. हे नैसर्गिक प्रेम अन्न, माणसे किंवा आनंद देणाऱ्या कृती यांसारख्या इंद्रियांना जाणवणाऱ्या गोष्टींकडे वळते. भावना म्हणून प्रेमाचा संबंध इंद्रियजन्य इच्छांशी आणि भौतिक किंवा इंद्रियांनी अनुभवता येणाऱ्या गोष्टींशी असल्यामुळे मानवी अनुभवात त्याला महत्त्वाचे स्थान आहे. तरीही, एखादी गोष्ट हवीहवीशी वाटते एवढ्यानेच ती खरोखर आपल्या भल्याची किंवा देवाच्या परिपूर्ण इच्छेला अनुरूप ठरत नाही, हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
पण आजच्या शुभवर्तमानात येशू ज्या प्रेमाविषयी बोलतो, ते नैसर्गिक प्रेमाच्या कितीतरी पलीकडे जाते. पूर्णत्वाला पोहोचल्यावर या प्रेमात इच्छा आणि भावना यांचाही सहभाग असतो; पण मुळात ती ईश्वरी प्रीती आहे—येशूशी असलेल्या आपल्या एकरूपतेतून वाहणारे अलौकिक, आध्यात्मिक प्रेम. देवाच्या कृपेने आपल्या अंतःकरणात ओतली जाणारी ही प्रीती प्रेमाला एका उच्च पातळीवर नेते: ती आपल्या इच्छाशक्तीची विवेकपूर्ण कृती बनते. या प्रेमापोटी आपण दुसऱ्याचे भले त्याच्यासाठीच साधू पाहतो आणि हे प्रेम व्यक्त करण्यासाठी देवाच्या आज्ञा पाळतो.
हा फरक लक्षात घेतल्यावर देवावर आणि इतरांवर आपले प्रेम कोणत्या प्रकारचे आहे, हे तपासून पाहण्याचे आमंत्रण आपल्याला मिळते. देवावरचे आपले प्रेम केवळ भावनेवर आधारलेले असेल, तर वरवरच्या आणि कधी कधी चुकीच्या दिशेने नेणाऱ्या इच्छा त्याला चालवतील. भावनिक दिलासा मिळाला की देवाविषयी आपल्या मनात प्रेमाची भावना जागी होऊ शकते. एखाद्या गोष्टीने आपल्याला प्रेरणा मिळाली आणि त्याचे सान्निध्य जाणवले, तर त्याच्याविषयी आपल्या मनात तीव्र ओढ निर्माण होऊ शकते. या प्रकारच्या प्रेमालाही त्याचे स्थान आहे आणि आपला आत्मा पूर्णत्वाला पोहोचल्यावर देवाशी असलेल्या आपल्या नात्यात त्याचीही भूमिका असेल. पण सुरुवातीला ईश्वरी प्रीतीच्या मार्गावर ते फारसे विश्वासार्ह मार्गदर्शक ठरत नाही. इतरांशी असलेल्या आपल्या नात्यांनाही हेच तत्त्व लागू होते.
कधी कधी शुद्ध ईश्वरी प्रीतीमुळे आपल्या नैसर्गिक भावनांना वेदना होतात. या प्रीतीची मागणी अशी असते की अनेकदा आपण त्या क्षणी वाटणाऱ्या इच्छांच्या विरुद्ध वागावे आणि प्रेम करावेसे वाटत नसतानाही प्रेम करावे. योहानाच्या शुभवर्तमानाच्या 14 व्या अध्यायात येशू याआधीच ईश्वरी प्रीतीचा आदर्श अधिक स्पष्टपणे सांगतो: “जर तुम्ही माझ्यावर प्रेम करत असाल, तर माझ्या आज्ञा पाळाल” (योहान 14:15). देवावरील ईश्वरी प्रीतीच्या केंद्रस्थानी आज्ञापालन आहे. या आज्ञापालनाची वाटचाल तीन टप्प्यांत होते.
प्रथम आपण बुद्धीने देवाची इच्छा समजून घेतली पाहिजे, तिच्यावर विश्वास ठेवला पाहिजे आणि तीच सर्वोच्च हिताची आहे हे मान्य केले पाहिजे, जरी सुरुवातीला आपल्या अव्यवस्थित इच्छाप्रवृत्ती त्याच्या इच्छेला विरोध करत असल्या तरीही. ज्या सर्वोच्च हिताकडे आपल्याला बोलावले आहे ते देवाच्या परिपूर्ण आज्ञांमध्ये आहे, हे आपल्या बुद्धीला स्पष्टपणे समजले की त्या आज्ञांचे पालन करण्याचा निर्णय आपण आपल्या इच्छाशक्तीने घेतला पाहिजे. आपल्या अव्यवस्थित इच्छाप्रवृत्ती आड येतात, तेव्हा आपला निर्धार दृढ व्हावा आणि जे अधिक हिताचे आहे ते निवडता यावे म्हणून आपण देवाच्या कृपेवर अवलंबून राहिले पाहिजे.
ही वाटचाल आपल्या अंगवळणी पडली आणि आपली बुद्धी व इच्छाशक्ती नियमितपणे देवाच्या इच्छेकडे वळू लागली की आपल्या भावनाही आणि इच्छाप्रवृत्तीही त्याच्या इच्छेशी जुळू लागतात. त्याच्या आज्ञा आपल्याला आनंद देऊ लागतात; त्यांत आपल्याला नवी ताजगी आणि परिपूर्ती लाभते. हा आध्यात्मिक आनंद भावनिक तृप्तीपेक्षा कितीतरी श्रेष्ठ असतो. कारण केवळ देवाची इच्छा—जी त्याच्या आज्ञांतून व्यक्त होते—आपल्याला पूर्णत्व देऊ शकते आणि देवाने आपल्याला जसे घडवले आहे तसे बनण्यास समर्थ करू शकते. ही वाटचाल अनेकदा कठीण असली, तरी देवाच्या कृपेने त्याच्या इच्छेत आनंद मानायला शिकतो, तेव्हा आपल्याला केवढा आनंद होतो!
येशू आपल्याला स्पष्टपणे आमंत्रण देतो की त्याच्या इच्छेचे पालन करून आपण त्याच्यावर प्रेम करावे. आज या आमंत्रणावर चिंतन करा. त्याचे आपल्यावरचे प्रेम परिपूर्ण असल्यामुळे त्याच्या आज्ञा नेहमी आपल्या भल्यासाठीच असतात. कधी कधी आपण अशा मुलांसारखे असतो, ज्यांच्या भावना आणि इच्छा सारख्या बदलत राहतात आणि ज्यांना प्रेमळ पालकाच्या सौम्य मार्गदर्शनाची गरज असते. देवाच्या आज्ञा ओझे आहेत असे समजू नका; खरे तर याच्या उलट आहे. देवाच्या आज्ञा आपल्याला ईश्वरी प्रीतीने प्रेम करण्याचे स्वातंत्र्य देतात आणि असे प्रेम करताना आध्यात्मिक तसेच भावनिक आनंद अनुभवू देतात. प्रेमाच्या या सर्वोच्च रूपाने आपण येशूवर प्रेम करतो तेव्हा त्याच्याशी आणि त्याच्या पित्याशी नाते जोडले जाण्याची देणगी आपल्याला मिळेल. ते दोघे आपल्याला स्वतःचे दर्शन घडवतील आणि आपल्या सर्व इच्छा तृप्त करतील.
हे माझ्या प्रभू, तू माझ्याकडून मोठ्या अपेक्षा ठेवतोस. तुझ्या आज्ञा परिपूर्ण आहेत आणि मला शक्य असलेल्या सर्वोच्च कल्याणाकडे नेतात. तुझ्या आज्ञा मला कधीही ओझे वाटू नयेत. त्या माझ्या भल्यासाठी, तुझ्या गौरवासाठी आणि सर्वांच्या कल्याणासाठी आहेत, हे समजण्याची सुबुद्धी मला दे. आज आणि सदैव मी तुझी आणि तुझ्या इच्छेची निवड करतो. तुझी इच्छा आनंदाने आणि दृढ विश्वासाने स्वीकारण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
पुनरुत्थानकाळासाठी पवित्र शास्त्रावरील मनन




