मराठी

विकृत समाधान

22 जून 2026
सामान्य उपासना काळातील बाराव्या आठवड्याचा सोमवार
आजची वाचने

नोलाचे संत पॉलिनस, बिशप—ऐच्छिक स्मृतिदिन

संत जॉन फिशर, बिशप व रक्तसाक्षी, आणि संत थॉमस मोर, रक्तसाक्षी—ऐच्छिक स्मृतिदिन


कार्ल हाइनरिख ब्लोख यांचे डोंगरावरील प्रवचन

व्हिडिओ

“तुझ्या भावाच्या डोळ्यातली कुसळ तुला दिसते, पण तुझ्या स्वतःच्या डोळ्यातले लाकडाचे मुसळ तुला का दिसत नाही? तुझ्या डोळ्यात मुसळ असताना तू आपल्या भावाला, ‘तुझ्या डोळ्यातली कुसळ मला काढू दे,’ असे कसे म्हणू शकतोस? हे ढोंग्या, आधी स्वतःच्या डोळ्यातले मुसळ काढ; मग तुझ्या भावाच्या डोळ्यातली कुसळ काढण्यासाठी तुला स्पष्ट दिसेल.” मत्तय 7:3–5

दुसऱ्याला दोषी ठरवणे सोपे असते. त्यातून एक प्रकारचे समाधान मिळते; तसे नसते तर कोणी असे केले नसते. खरे तर, आपण करतो त्या प्रत्येक पापातून थोडेफार समाधान मिळते. अर्थात, ते समाधान निव्वळ भावनिक, क्षणिक आणि विकृत असते, आणि शेवटी आपल्या आत्म्याला फार घातक ठरते.

इतरांना दोष देण्याची सवय असलेले मन त्यांच्या बोलण्याचा किंवा वागण्याचा सर्वांत वाईट अर्थ लावते. कॅथलिक चर्चची धर्मशिक्षणसंहिता घाईघाईने दोषी ठरवणे हा सत्याविरुद्धचा अपराध आहे, असा इशारा देते (कॅथलिक चर्चची धर्मशिक्षणसंहिता 2477). पुरेसा आधार नसताना दुसऱ्याची नैतिक चूक आहे असे गृहीत धरतो, तेव्हा आपण हे पाप करतो. हे अनेकदा कुचाळक्या, खरे दोष उघड करून केलेली निंदा, किंवा खोटी बदनामी यांतून दिसून येते. कुचाळक्यांत कधीकधी खरे बोलले जात असले, तरी योग्य कारणाशिवाय दुसऱ्याच्या प्रतिष्ठेला धक्का लावला जातो तेव्हा त्या पाप ठरतात. निंदा करताना दुसऱ्याचे खरे दोष विनाकारण उघड केले जातात, तर खोटी बदनामी करताना सत्याचा विपर्यास करून असत्य पसरवले जाते. या प्रत्येक कृतीमागे असे मन असते, ज्याला दया दाखवण्याऐवजी दुसऱ्याला दोषी ठरवण्यात विकृत समाधान मिळते.

मनातल्या मनात टीका करून असो किंवा जाहीरपणे दोषी ठरवून असो, जेव्हा जेव्हा आपण दुसऱ्याविषयी अन्यायाने निकाल लावतो, तेव्हा तेव्हा आपण हे पाप करतो. यावर उपाय म्हणून आपण आपल्या हेतूंची तपासणी केली पाहिजे. पाप फसवे असते, विशेषतः ते करणाऱ्यासाठी. इतरांना दोषी ठरवण्याचे पाप विशेष कपटी असते, कारण तसे करणे अनेकदा योग्य वाटते; इतकेच नव्हे, तर ते आपले नैतिक कर्तव्य आहे असेही भासते.

शास्त्री आणि परुशी यांचे हेच पाप होते. खऱ्या नीतिमत्तेच्या प्रकाशात मोशेच्या नियमशास्त्राचा अर्थ लावण्याऐवजी ते आपल्या कठोर परंपरांनुसार त्याचा अर्थ लावत आणि इतरांना दोषी ठरवत. आपणच नीतिमान आहोत या भावनेमुळे आपण देवाच्या नावाने वागत आहोत, अशी त्यांची खात्री झाली होती. पण गर्वाने त्यांना आंधळे केले होते. त्यामुळे इतरांचे नुकसान तर झालेच, पण त्यांचे स्वतःचे आत्मेही धोक्यात आले.

इतरांना दोष देण्याच्या मनोवृत्तीवर मात करणे कठीण असते. त्यासाठी आपल्या विकृत भावना आणि मनात साचलेले दुखणे सोडून देवाच्या ज्ञानाच्या प्रकाशाकडे वळावे लागते. हे वेदनादायक असते, कारण आपल्याला आपले पाप कबूल करावे लागते. दुसऱ्याच्या बोलण्याने किंवा वागण्याने आपण दुखावतो, तेव्हा आधी स्वतःच्या पापाला सामोरे जाणे आणखी कठीण होते. तरी येशू स्पष्ट सांगतो की, आधी स्वतःच्या डोळ्यातले “मुसळ” काढल्याशिवाय आपण दुसऱ्याच्या डोळ्यातली “कुसळ” काढू शकत नाही.

स्वतःच्या डोळ्यातले मुसळ काढण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे दयेच्या सद्गुणात वाढणे. प्रत्येक पापी व्यक्तीवर, विशेषतः ज्यांनी आपले नुकसान केले आहे त्यांच्यावर, आपण इतके प्रेम केले पाहिजे की दयेमुळे आपल्या आत्म्यातील प्रत्येक भावनेचे आणि आवेगाचे रूपांतर होईल. दयेविषयीचे देवाचे सत्य आपण बुद्धीने ओळखून स्वीकारले पाहिजे आणि आपल्या इच्छेने दयेची निवड केली पाहिजे. अशी निवड वारंवार केल्यानेच ती आपल्या अंगवळणी पडेल, तिचा सद्गुण बनेल आणि आपल्या मनातील आवेगही दयेला अनुरूप होतील.

आपल्यासाठी आणि ज्यांना आपण सहज दोषी ठरवतो त्यांच्यासाठी आनंदाची बातमी ही आहे: दयेचा सद्गुण आपल्या बुद्धीत आणि इच्छाशक्तीतच नव्हे, तर आपल्या भावनांत आणि आवेगांतही मुरतो, तेव्हा इतरांना दोष देण्याच्या वृत्तीत आपल्याला अडकवून ठेवणाऱ्या विकृत समाधानातून आपण मुक्त होऊ लागतो. मग देवाच्या ज्ञानाने आणि कृपेने आपल्याला प्रकाश मिळेल आणि इतरांना त्यांच्या वागण्यातली चूक दिसावी म्हणून आपण प्रेमाने, करुणेने आणि मनापासून त्यांना मदत करू शकू. त्यांच्यावर निकाल लादून किंवा त्यांना दोषी ठरवून नव्हे, तर त्यांच्यावर प्रेम करून आणि ख्रिस्तामधील त्याच स्वातंत्र्याकडे त्यांना मार्ग दाखवून आपण हे करू.

ज्या पापी सवयींशी तुमचा संघर्ष चालू आहे, त्यांवर आज चिंतन करा; विशेषतः इतरांना दोष देण्याच्या मनोवृत्तीवर. इतरांना दोषी ठरवण्यात आपले बरोबर आहे असे तुम्हाला कधी वाटते का? त्या पापातून तुम्हाला काही प्रमाणात विकृत समाधान मिळते का? या प्रश्नांना सामोरे जाणे कठीण वाटत असेल, तर देवाच्या दयेसमोर नम्र व्हा आणि तुमच्या डोळ्यातले मुसळ मान्य करण्यास घाबरू नका. इतरांना दोष देण्याच्या वृत्तीतून मुक्ती मिळावी म्हणून कळकळीने प्रार्थना करा आणि त्याहून कितीतरी श्रेष्ठ अशी दयेची देणगी स्वीकारा. हे करणे कठीण असले, तरी त्यातून शेवटी तुम्हाला स्वातंत्र्य मिळेल आणि ज्यांना देवाच्या दयेची सर्वाधिक गरज आहे, त्यांना तुम्ही मदत करू शकाल.

हे परमदयाळू देवा, मी तुझ्यासमोर येतो आणि इतरांना दोषी ठरवण्याच्या माझ्या मनाच्या प्रवृत्तीशी माझा जो संघर्ष चालू आहे, तो नम्रपणे कबूल करतो. जेव्हा कोणी मला दुखावते किंवा माझा अपमान करते, तेव्हा संतापाने बोलण्याचा, इतरांना दोषी ठरवण्याचा आणि त्यांच्याविषयी वाईटातले वाईट गृहीत धरण्याचा मोह मला होतो. पण हे प्रभू, तू सर्व काही परिपूर्ण ज्ञानाने आणि दयेने पाहतोस. कृपा करून मला या पापातून मुक्त कर, माझे हृदय शुद्ध कर आणि मला तुझ्या प्रेमाचे व करुणेचे साधन बनव. तुझे सत्य आणि तुझा न्याय यांना सोडून मी कोणाचाही न्याय करू नये, आणि जी दया मला स्वतःला मिळावी अशी आस आहे, तीच दया मी इतरांना सदैव दाखवावी. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

आजचे संत – 

नोलाचे संत पॉलिनस, बिशप

संत जॉन फिशर, बिशप व रक्तसाक्षी, आणि संत थॉमस मोर, रक्तसाक्षी

शुभवर्तमानावरील आणखी चिंतने

दैवी दयेवरील चिंतन

सामान्य काळासाठी पवित्र शास्त्रावरील चिंतन

आजचे संत आणि सण

मिस्सातील वाचनांचे पर्याय