मराठी

दयाळू शोमरोनी

5 ऑक्टोबर 2026
सामान्य काळातील सत्ताविसाव्या आठवड्याचा सोमवार
आजची वाचने

धन्य फ्रान्सिस झेवियर सीलोस, धर्मगुरू — अमेरिकेतील ऐच्छिक स्मृतिदिन

संत फॉस्टिना कोवाल्स्का, कुमारी—ऐच्छिक स्मरण

छायाचित्र सौजन्य: अडोबी स्टॉक

व्हिडिओ

येशूने उत्तर दिले, “एक मनुष्य यरुशलेमहून यरीहोस खाली जात असताना लुटारूंच्या हाती सापडला. त्यांनी त्याचे कपडे काढून घेतले, त्याला मारहाण केली आणि त्याला अर्धमेला सोडून ते निघून गेले. योगायोगाने एक याजक त्याच वाटेने खाली जात होता; पण त्याला पाहून तो रस्त्याच्या दुसऱ्या बाजूने निघून गेला. त्याचप्रमाणे एक लेवी त्या ठिकाणी आला. त्यानेही त्याला पाहिले आणि तो रस्त्याच्या दुसऱ्या बाजूने निघून गेला. पण एक शोमरोनी प्रवासी त्याच्याजवळ आला आणि त्याला पाहून त्याच्या मनात करुणा दाटून आली.” लूक 10:30–33

यहुदी लोक शोमरोनी लोकांना पाखंडी मानत, तर शोमरोनी लोकही अनेकदा यहुद्यांचा तिरस्कार करत. दोन्ही समुदायांची तोरावर श्रद्धा होती आणि दोघेही अब्राहामाचे वंशज होते, तरी मंदिरातील उपासनेच्या बाबतीत त्यांच्यात खोल मतभेद होते.

यहुदी धर्मशास्त्राच्या एका अभ्यासकाने विचारलेल्या प्रश्नाला उत्तर देताना येशू हा दाखला सांगतो. तो अभ्यासक तोराचे सार सांगणारी दोन महत्त्वाची वचने उद्धृत करतो. पहिले वचन म्हणजे दररोज म्हटली जाणारी ‘शेमा’ प्रार्थना—“तू आपला देव परमेश्वर ह्याच्यावर पूर्ण अंतःकरणाने, आपल्या संपूर्ण अस्तित्वाने आणि सर्व शक्तीनिशी प्रेम कर” (अनुवाद 6:5). दुसरे वचन असे आहे: “तू आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम कर” (लेवीय 19:18).

त्या काळी शेजाऱ्यावर प्रेम करण्याची आज्ञा नेमकी कोणाकोणाला लागू होते, यावर यहुदी गटांमध्ये बरीच चर्चा होती. परुशी सामान्यतः ‘शेजारी’ म्हणजे फक्त आपले यहुदी बांधव, विशेषतः नियमशास्त्राचे निष्ठेने पालन करणारे यहुदी, असा अर्थ लावत. या संकुचित दृष्टिकोनामुळे प्रेमाची आज्ञा पाळण्याची आपली जबाबदारी त्यांना मर्यादित करता येत असे. ते यहुदीतर लोकांना, शोमरोनी लोकांना आणि ज्यांना ते पापी मानत अशा आपल्या यहुदी बांधवांनाही वगळत असत.

या वादाच्या पार्श्वभूमीवर तो शास्त्रज्ञ येशूला विचारतो, “आणि माझा शेजारी कोण?” येशू थेट त्या वादात पडत नाही. कोणाला शेजारी मानावे यावर तो मर्यादा घालत नाही. उलट, दयाळू शोमरोन्याच्या दाखल्यातून सर्वांचे शेजारी होणे म्हणजे काय, हे तो दाखवतो. एका शोमरोन्याला करुणेचा आदर्श म्हणून समोर ठेवून तो ‘शेजारी’ या संकल्पनेची व्याप्ती मुळापासून बदलतो. हे ऐकून त्याच्या श्रोत्यांना धक्का बसला असता, कारण शोमरोनी लोकांना ते आपल्या धर्मसमुदायाबाहेरचे आणि अशुद्ध मानत.

खऱ्या शेजारप्रेमाचा आदर्श म्हणून एका शोमरोन्याची निवड करून येशू शिकवतो की प्रेम करण्याचे आवाहन अपवाद न करता सर्वांनाच सामावून घेते. प्रेमाची खरी कसोटी दया आहे—वंश, धार्मिक ओळख किंवा सामाजिक स्थान नव्हे. खरा शेजारी तो शोमरोनीच ठरला, हे दाखवून येशू देवाचे प्रेम सर्वांसाठी आहे हे उलगडतो आणि आपल्या सर्व अनुयायांना तशीच अमर्याद करुणा दाखवण्याचे आमंत्रण देतो.

तुमचा शेजारी कोण? तुमच्या भेटीला येणारी आणि दयेची, करुणेची किंवा प्रेमाची गरज असलेली कोणतीही व्यक्ती तुमची शेजारी आहे. येशू शिकवतो त्या अर्थाने शेजारी होणे म्हणजे दुसऱ्याचे दुःख पाहून मनात करुणा जागी होऊ देणे आणि उदार प्रेमाने कृती करणे—मग त्यासाठी गैरसोय सोसावी लागली, अस्वस्थ वाटले किंवा समाजाच्या रूढ समजुतींविरुद्ध जावे लागले तरीही. दयाळू शोमरोनी आपल्याला शिकवतो की खऱ्या प्रेमाला सीमा नसतात आणि अनंत जीवन केवळ नियमशास्त्र जाणून घेण्यात नव्हे, तर दयेच्या ठोस कृतींतून ते जगण्यात मिळते.

या दाखल्याचा हेतू इतरांविषयी केवळ एखादी अस्पष्ट प्रेमभावना जागवणे हा नाही, तर प्रत्यक्ष कृतीतून प्रेम दाखवण्याचे आव्हान आपल्यासमोर ठेवणे हा आहे. लुटारूंच्या हाती सापडलेला मनुष्य आपल्या आसपासच्या अशा प्रत्येक व्यक्तीचे प्रतीक आहे, जिची एखादी गरज पूर्ण करण्यासाठी आपण मदत करू शकतो. उदाहरणार्थ, आपण भेटायला जावे अशी आस असलेला एकाकी वृद्ध शेजारी, जबाबदाऱ्यांनी थकलेले आणि धीराची गरज असलेले आई किंवा वडील, मनातल्या मनात चिंतेशी झुंजणारा सहकारी किंवा दुःखाच्या ओझ्याखाली दबलेली कुटुंबातील एखादी व्यक्ती. यांपैकी प्रत्येक जण काही ना काही अर्थाने ‘अर्धमेला’ आहे—भावनिक, आध्यात्मिक किंवा भौतिक पातळीवर घायाळ आहे. या व्यक्ती आपल्या वाटेवर योगायोगाने नव्हे, तर देवाच्या परिपालनाने येतात.

देवाने तुमच्या वाटेवर आणलेल्या व्यक्तींविषयी आज चिंतन करा. कोण ‘अर्धमेला’ आहे आणि त्याला तुमच्या करुणेची गरज आहे? एकाकीपणा, अव्हेर, भीती किंवा दुःख यांमुळे कोण घायाळ झाले आहे? त्यांना खऱ्या अर्थाने पाहता यावे, ही सर्वप्रथम आपल्याला हवी असलेली कृपा आहे. म्हणजेच, त्यांच्या उपस्थितीची दखल घेणे, देवाची मुले म्हणून त्यांची प्रतिष्ठा जाणणे आणि त्यांच्यावर प्रेम करण्याची आपली आध्यात्मिक व नैतिक जबाबदारी ओळखणे. केवळ कर्तव्य म्हणून नव्हे, तर ख्रिस्ताच्या हृदयातील दया प्रतिबिंबित करणाऱ्या, दयेने द्रवलेल्या अंतःकरणातून कृती करण्याचा निश्चय करा.

हे परमदयाळू प्रभू, तूच खरा दयाळू शोमरोनी आहेस. आमच्या घायाळ आत्म्यांना बरे करण्यासाठी आणि दिलासा देण्यासाठी तू त्यांच्यावर तुझ्या कृपेचे मलम ओततोस. गरज असलेल्या प्रत्येकाचा खरा शेजारी होऊन मला तुझ्या दयेच्या कार्यांत सहभागी होऊ दे. प्रत्येक व्यक्तीची प्रतिष्ठा ओळखण्यास आणि तुझ्या पवित्र हृदयातून वाहणाऱ्या प्रेमाने प्रत्येकाशी वागण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

आजचे संत – संत फॉस्टिना कोवाल्स्का, कुमारिका

धन्य फ्रान्सिस झेवियर सीलोस, धर्मगुरू

सदस्य व्हा — आमच्या यूट्यूब चॅनेलचे!
नवीन सामग्री प्रकाशित झाल्यावर सूचना मिळवा.

ऑक्टोबर महिना समर्पित आहे पवित्र जपमाळेला

शुभवर्तमानावरील आणखी चिंतने

दैवी दयेवरील चिंतन

सर्व संत / सण

मिस्सातील वाचनांचे पर्याय