शुक्रवार, 31 जुलै 2026
संत इग्नेशियस लोयोला, याजक यांचा स्मृतिदिन
आजची वाचने
सामान्य उपासनाकाळातील सतराव्या आठवड्याच्या शुक्रवारची वाचने
लेखकाच्या माहितीसाठी पृष्ठ पाहा, CC BY 4.0, विकिमीडिया कॉमन्समार्फत
येशू आपल्या गावी आला आणि तेथील लोकांना त्यांच्या सभास्थानात शिकवू लागला. ते थक्क होऊन म्हणाले, “या माणसाला असे ज्ञान आणि अशी सामर्थ्यशाली कृत्ये करण्याची शक्ती कोठून मिळाली? हा सुताराचा मुलगा नाही का? त्याच्या आईचे नाव मरिया नाही का? याकोब, योसेफ, शिमोन आणि यहूदा हे त्याचे भाऊ नाहीत का? त्याच्या सर्व बहिणी आपल्यातच नाहीत का? मग या माणसाला हे सर्व कोठून मिळाले?” आणि त्यांनी त्याच्यामुळे ठेच खाल्ली. मत्तय 13:54–57
या उताऱ्यात येशूला स्वतःच्या गावी नाकारले गेल्याचा दुःखद प्रसंग सांगितला आहे. पण त्यातून आणखी खोलवरची गोष्टही उलगडते: देहधारणेचे रहस्य आणि अतिपरिचयातून उद्भवू शकणारा, सहज लक्षात न येणारा आध्यात्मिक धोका. नाझरेथच्या लोकांमध्ये, म्हणजे जणू आपल्या स्वतःच्या ‘मूळ गावी’, आपण स्वतःला पाहावे, असे हा उतारा आपल्याला सुचवतो.
‘मूळ गाव’ असा अनुवाद केलेल्या ‘पात्रिस’ या ग्रीक शब्दाचा अर्थ केवळ एखाद्या भौगोलिक ठिकाणापुरता मर्यादित नाही. तो आपली मायभूमी आणि आपल्याला घडवणारी सांस्कृतिक ओळख या दोन्ही गोष्टी सूचित करतो. हे दोन्ही अर्थ महत्त्वाचे आहेत. नाझरेथ हे येशूचे राहण्याचे आणि काम करण्याचे ठिकाण होते; तिथले लोक त्याला जवळून ओळखत होते. त्याची आई मरिया आणि त्याचे इतर नातेवाईकही त्यांच्या ओळखीचे होते. इथे त्याचे ‘भाऊ’ आणि ‘बहिणी’ म्हटले आहे ते त्याच्या चुलत, मावस, मामे, आते भावंडांना आणि इतर नातेवाइकांना उद्देशून. येशूला सुतारकाम करताना, कुटुंबीय आणि मित्रांसोबत वेळ घालवताना आणि आपल्याबरोबर सभास्थानात येताना त्यांनी पाहिले होते.
त्यांच्यातील सांस्कृतिक जवळीकही तितकीच महत्त्वाची होती. नाझरेथसारख्या लहान गावांत लोकांच्या प्रथा, मूल्ये आणि धार्मिक परंपरा सारख्या असत, आणि त्यांच्या कुटुंबांच्या कहाण्याही एकमेकांशी जोडलेल्या असत. तेच सण, तेच शिक्षक आणि न बोलताही पाळले जाणारे तेच नियम यांतून ते घडले होते. या सामूहिक स्मृतीतून त्यांची अशी एक दृष्टी घडली, जिच्यातून ते प्रत्येक गोष्टीकडे आणि प्रत्येक व्यक्तीकडे पाहत असत.
येशू आपले सार्वजनिक सेवाकार्य सुरू केल्यानंतर गावी परतला, तेव्हा तो त्यांना पूर्वीपासून परिचित असलेला साधा कारागीर वाटला नाही. दैवी अधिकार असलेला, चमत्कार करणारा आणि ज्याची ते इतकी वर्षे वाट पाहत होते तो मशीहा म्हणून तो त्यांच्यासमोर उभा होता. पुष्कळांना याचे केवळ आश्चर्य वाटले नाही, तर ते अस्वस्थही झाले. ज्या मुलाला त्यांनी लहानाचे मोठे होताना पाहिले होते, त्याच्याविषयीच्या त्यांच्या आठवणींशी त्याची ही नवी ओळख जुळत नव्हती. तो आता जे रहस्य उलगडत होता, ते सामावून घेण्याइतकी त्यांची त्याच्याविषयीची दृष्टी व्यापक नव्हती. त्यामुळे जो क्षण कृपेचा ठरायला हवा होता, तो विरोधाचा क्षण ठरला.
आध्यात्मिक अर्थाने आपले ‘मूळ गाव’ म्हणजे आपल्या परिचयाचे सगळे काही: आपली जडणघडण, नाती, सवयी, अपेक्षा आणि अनुभव. या गोष्टी अनेकदा चांगल्या असतात आणि आपल्याला घडवतात; पण देव आपल्याला त्यांच्या पलीकडे बोलावतो तेव्हा त्याच गोष्टी अडथळेही बनू शकतात. नाझरेथच्या लोकांप्रमाणे आपणही परिचित गोष्टींना चिकटून राहू शकतो आणि ख्रिस्ताला आपल्यामध्ये जे आमूलाग्र परिवर्तन घडवायचे आहे, त्याला विरोध करू शकतो. तो आपल्याला अधिक गाढ श्रद्धेकडे, अधिक मोठ्या त्यागाकडे किंवा एखाद्या अनपेक्षित सेवाकार्याकडे बोलावतो, तेव्हा आपण शंका घेऊ शकतो आणि पुढे जाण्यास कचरू शकतो.
देवाच्या हाकेला प्रतिसाद देताना आपल्याला नेहमीच आपल्या ओळखीच्या जगाच्या मर्यादा ओलांडाव्या लागतात. देव आपल्याला सुरक्षित वाटणाऱ्या चौकटीतून, आपल्या ‘मूळ गावातून’, नव्या जीवनाकडे नेतो. त्या जीवनात पूर्णपणे नव्या आणि विस्मयकारक रीतीने ख्रिस्ताला आपल्यामध्ये धारण करण्यासाठी तो आपल्याला पाचारण करतो.
सुरुवातीला याचा धक्का बसू शकतो. नाझरेथच्या लोकांप्रमाणे आपल्यालाही देव आपल्यामध्ये करत असलेले अपरिचित कार्य नाकारण्याचा मोह होऊ शकतो. पवित्रतेचे आव्हान स्वीकारण्यापेक्षा ओळखीच्या गोष्टींत राहणे आपल्याला अधिक सोयीचे वाटू शकते. पण कृपा नेहमी आपल्या अपेक्षेप्रमाणे येत नाही. ती अनेकदा साध्यासुध्या गोष्टींच्या आडून, शांतपणे आपल्या जीवनात येते. ती ओळखण्यासाठी श्रद्धा लागते आणि तिचा स्वीकार करण्यासाठी धैर्य लागते.
आज अशा एका सत्यावर चिंतन करा, जे कधीकधी अस्वस्थ करू शकते: देव तुम्हाला नेहमीच्या, परिचित गोष्टींमधून बाहेर पडून नव्या आणि असामान्य गोष्टींकडे जाण्यास बोलावत आहे. पवित्रतेसाठी बदल नेहमीच आवश्यक असतो: हृदयाचे मनपरिवर्तन, विचारांचे रूपांतर आणि जीवनाचे नूतनीकरण. हा बदल स्वीकारा. अनपेक्षित गोष्टींचे स्वागत करण्याचा निर्धार करा. तुम्हाला मागे खेचणारे सर्व अडथळे, शंका आणि आसक्ती कृपेला दूर करू द्या आणि अशा रीतीने शुभवर्तमानातील नावीन्य स्वीकारण्यास तयार व्हा. मग तुम्ही कोणती नवी व्यक्ती व्हावे म्हणून ख्रिस्त तुम्हाला बोलावत आहे, हे तो हळूहळू तुम्हाला दाखवेल. त्या व्यक्तीला तुमच्या ‘मूळ गावाच्या’ मर्यादा नव्हे, तर त्याच्या प्रेमाचे आणि सर्वशक्तिमान सामर्थ्याचे अमर्याद अभिवचन घडवेल.
हे माझे परिवर्तन घडवणाऱ्या प्रभू, मला सुरक्षित वाटणाऱ्या परिचित चौकटीतून बाहेर पडून अज्ञाताकडे जाण्यास तू मला बोलावत आहेस, हे मला माहीत आहे. कृपया मला धैर्य आणि विश्वास दे, जेणेकरून तुझ्या कृपेबद्दल आणि माझ्या जीवनासाठी तू आखलेल्या योजनेबद्दल शंका घेण्यापासून मला काहीही रोखणार नाही. तुझ्या इच्छेप्रमाणे माझा उपयोग कर आणि या जगात तुझे सान्निध्य वाहून नेणारे पात्र मला बनव. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
आजचे संत – संत इग्नेशियस लोयोला, याजक — स्मृतिदिन
सामान्य काळासाठी पवित्र शास्त्रावरील चिंतन




