२२ फेब्रुवारी २०२६
प्रायश्चित्तकाळातील पहिला रविवार (वर्ष अ)
आजची वाचने
येशूची मोहपरीक्षा — कार्ल हाइनरिख ब्लोख यांचे चित्र
त्या वेळी, सैतानाने येशूची मोहपरीक्षा घ्यावी म्हणून पवित्र आत्म्याने त्याला वाळवंटात नेले. चाळीस दिवस आणि चाळीस रात्री उपवास केल्यावर त्याला भूक लागली. मोह घालणारा त्याच्याजवळ येऊन म्हणाला, “तू देवाचा पुत्र असशील, तर या दगडांना भाकरी होण्याची आज्ञा दे.” मत्तय 4:1–3
देवाचा देहधारी पुत्र येशू याने आपल्या परम नम्रतेने आणि आपल्यावरील करुणेपोटी, आपण पापी मानव दररोज ज्याला सामोरे जातो, त्या मोहाला स्वतःही सामोरे जाण्याचे स्वीकारले. मानव आणि शुद्ध आत्मे म्हणजेच देवदूत या दोघांचीही निर्मिती करून देवाचे एकच वैभवशाली राज्य घडवावे, अशी देवाची आरंभापासूनची गौरवशाली योजना होती. आदिपाप, देवदूतांचे पतन आणि मोहाविरुद्धचा आपला संघर्ष हे देवाच्या मूळ हेतूचा भाग नव्हते. पण देवदूतांनी आणि मानवांनी आपल्या इच्छास्वातंत्र्याचा गैरवापर केल्यामुळे या गोष्टी प्रत्यक्षात घडल्या. देवदूतांना आणि मानवांना देवावर स्वेच्छेने प्रेम करता यावे यासाठी इच्छास्वातंत्र्य आवश्यक होते; पण त्याच स्वातंत्र्याचा वापर करून एक तृतीयांश देवदूतांनी आणि अनेक मानवांनी देवाकडे पाठ फिरवली.
संत थॉमस अक्विनास आणि संत ऑगस्टीन यांच्यासारखे धर्मशास्त्रज्ञ देवाच्या राज्यासाठी असलेल्या त्याच्या मूळ योजनेचा सखोल उलगडा करतात. त्या योजनेत, मानवांना ज्ञानाचा प्रकाश देऊन आणि चिंतनात साहाय्य करून परिपूर्णतेकडे वाटचाल करण्यास मदत करण्याची जबाबदारी देवदूतांकडे होती, असे मानले जाते. देवदूतांच्या काही गणांकडे विश्वाची व्यवस्था सांभाळण्याचे आणि भौतिक जग देवाच्या इच्छेनुसार चालावे याची काळजी घेण्याचे काम सोपवण्यात आले होते.
दुर्दैवाने, एक तृतीयांश देवदूतांचे पतन आणि आपले आद्य माता-पिता आदाम व हव्वा यांचे पाप यांमुळे जग संघर्षाने आणि पापाने भरून गेले आहे. पतित देवदूत आता दुष्टात्मे झाले आहेत. ते फसवण्यासाठी, गोंधळ निर्माण करण्यासाठी आणि मोह घालण्यासाठी आपल्या उपजत देणग्यांचा वापर करतात. ज्यांच्यावर एकेकाळी विश्वाची व्यवस्था सांभाळण्याची जबाबदारी होती, ते आता अराजक माजवण्याचा प्रयत्न करतात. नैसर्गिक आपत्ती, रोग आणि मृत्यू यांच्या अस्तित्वालाही त्यांची ही कृत्ये हातभार लावतात. पवित्र शास्त्रात देवदूतांविषयी मर्यादित प्रकटीकरण असल्यामुळे त्यांच्याविषयीचे कॅथलिक धर्मशास्त्रीय विवेचन काही प्रमाणात अनुमानांवर आधारलेले आहे. तरीही, प्रायश्चित्तकाळाच्या या पवित्र पर्वात प्रवेश करताना देवदूतांची आणि दुष्टात्म्यांची भूमिका ओळखणे महत्त्वाचे आहे.
आजचे शुभवर्तमान सर्वांत सामर्थ्यवान पतित देवदूताच्या, म्हणजेच सैतानाच्या, कृत्यावर लक्ष केंद्रित करते. त्याचे मूळ नाव लुसिफर होते, म्हणजे “प्रकाशवाहक.” परंपरेनुसार तो सर्वोच्च श्रेणीतील देवदूतांपैकी एक होता आणि कदाचित सेराफिम गणातला होता. संत थॉमस अक्विनास यांच्या मते, लुसिफरचे पतन गर्वामुळे झाले. त्याला स्वतःच देव व्हायचे होते, स्वतःच्या इच्छेनुसार सृष्टी निर्माण करायची आणि तिच्यावर राज्य करायचे होते; त्याने देवाची सेवा करण्यास नकार दिला. येशू आणि सैतान या दोघांनाही विश्वव्यापी अशा या वास्तवाची पूर्ण जाणीव होती. हीच त्यांच्या वाळवंटातील भेटीची पार्श्वभूमी आहे आणि त्यामुळे त्या भेटीला सखोल अर्थ प्राप्त होतो.
या नाट्यमय संघर्षात येशू स्वतःची मोहपरीक्षा होऊ देतो आणि अशा रीतीने सैतानाच्या अंतिम पराभवाची सुरुवात करतो. येशूच्या दुःखसहनात, मृत्यूत आणि पुनरुत्थानात हा विजय पूर्णत्वास जाईल. येशूने सैतानाला थेट मोह घालू दिल्याची नोंद असलेला हा एकमेव प्रसंग आहे. येशूच्या संपूर्ण सेवाकार्यात सैतान सक्रिय राहिला आणि त्याच्या कार्यात अडथळे आणण्याचा प्रयत्न करत राहिला. पण वाळवंटातील हा प्रसंग विशेषतः मोहाच्या प्रश्नावर प्रकाश टाकतो. प्रत्येक मोह नाकारून येशू सैतानावर मात कशी करावी हे तर दाखवतोच, पण क्रुसावरील आपल्या विजयाद्वारे मोहाला प्रतिकार करण्यासाठी आवश्यक असलेली कृपाही मानवजातीला देतो.
प्रायश्चित्तकाळाच्या पहिल्या पूर्ण आठवड्यात प्रवेश करताना, आज तुमच्या स्वतःच्या जीवनात तुम्हाला ज्या मोहांना सामोरे जावे लागते, त्यांवर चिंतन करा. सैतान सामर्थ्यवान आणि अत्यंत बुद्धिमान असला, तरी देवाच्या कृपेपुढे त्याचे काही चालत नाही. ख्रिस्ताशी एकरूप झाल्याने, सैतान आणि त्याचे दुष्टात्मे आपल्यावर जे काही लादू पाहतात, त्या सर्वांना प्रतिकार करण्याचे बळ आपल्याला मिळते. मोहावर विजय आपल्या स्वतःच्या बळाने मिळत नाही, तर ख्रिस्ताच्या कृपेने मिळतो. जे त्याच्याकडे वळतात, त्या सर्वांना तो ही कृपा विनामूल्य देतो.
हे माझ्या विजयी प्रभू, एकेकाळी सुंदर असलेल्या, पण गर्व आणि मत्सरामुळे कृपेच्या अवस्थेतून पतित झालेल्या त्या देवदूताला, सैतानाला, तू धैर्याने सामोरा गेलास. आता तुझे ज्यांच्यावर प्रेम आहे, त्यांचा नाश करण्याचा तो प्रयत्न करतो. या प्रायश्चित्तकाळात माझ्या स्वतःच्या मोहांना सामोरे जाताना मला तुझे सामर्थ्य आणि धैर्य दे, म्हणजे तुझ्याशी एकरूप होऊन मला तुझ्या विजयात सहभागी होता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रायश्चित्तकाळातील पहिल्या रविवारचे ध्यान:
वाळवंटातील ४० दिवस

प्रायश्चित्तकाळासाठी उपयुक्त साहित्य
प्रायश्चित्तकाळासाठी पवित्र शास्त्रावर आधारित चिंतने
आजचे संत – प्रेषित संत पेत्राचे आसन
रविवारी येत असल्यामुळे हा सण यंदा साजरा केला जात नाही




