मराठी

दैवी सत्य आणि आपली कल्पनाशक्ती यांतील संघर्ष

गुरुवार, 18 डिसेंबर 2025
आगमनकाळातील आठवड्याचा दिवस
आजची वाचने

फिनोस्कोव, CC BY-SA 4.0, विकिमीडिया कॉमन्समार्फत

व्हिडिओ

योसेफ जागे झाले तेव्हा त्यांनी प्रभूच्या दूताने आज्ञा दिल्याप्रमाणे केले आणि आपल्या पत्नीला घरी आणले. मत्तय 1:24

मानवी व्यक्तीचा अभ्यास हा एक रंजक विषय आहे. शतकानुशतके असंख्य तत्त्वज्ञ, धर्मशास्त्रज्ञ आणि समाजशास्त्रज्ञांनी मानवी स्वभावातील गुंतागुंत समजून घेण्याचा प्रयत्न केला आहे. कॅथलिक तत्त्वज्ञानाच्या परंपरेत या विषयाचे प्रभावशाली आणि विश्वासार्ह शिक्षक म्हणून संत थॉमस अक्विनास यांचे विशेष स्थान आहे.

अक्विनास शिकवतात की माणूस झोपेत असताना त्याची बाह्य ज्ञानेंद्रिये निष्क्रिय असतात. मात्र, इंद्रियानुभवांतून कल्पनाशक्तीत उमटलेल्या प्रतिमा झोप किती गाढ आहे यानुसार कमी-अधिक प्रमाणात सक्रिय राहू शकतात. त्यातून स्वप्ने पडतात. झोपेत माणसाची विवेकशक्ती पूर्णपणे निष्क्रिय नसते, पण तिची कार्यक्षमता कमी झालेली असते. त्यामुळे स्वप्नांना अनेकदा काही ताळमेळ नसतो. बुद्धीची निर्णयक्षमता पूर्णपणे कार्यरत नसल्यामुळे स्वप्नातील आशय साधारणपणे ना नैतिक असतो, ना अनैतिक.

मात्र, नेहमीच्या नैसर्गिक स्वप्नांपलीकडे जाणारा आणखी एक प्रकार आहे. योसेफचे स्वप्न हे त्याचे उदाहरण आहे. योसेफच्या स्वप्नासारख्या देवप्रेरित स्वप्नांत माणसाची विवेकशक्ती पूर्णपणे कार्यरत असते. याचे कारण कल्पनाशक्तीचे नैसर्गिक कार्य नव्हे, तर असे स्वप्न देवाच्या थेट हस्तक्षेपातून घडते हे आहे. योसेफची विवेकशक्ती आणि बुद्धी पूर्णपणे कार्यरत होत्या; त्यामुळे देवदूताने दिलेला दैवी संदेश त्याला समजू शकला. त्याच्यासमोर निवड होती. आपली विवेकशक्ती पूर्णपणे कार्यरत असताना त्याने देवाच्या संदेशाला स्वेच्छेने ‘होकार’ दिला आणि अशा रीतीने देवाच्या योजनेतील आपली भूमिका स्वीकारली.

देवाच्या योजनेला दिलेला हा ‘होकार’ वर उद्धृत केलेल्या उताऱ्यात स्पष्ट दिसतो. जागा झाल्यावर योसेफने ‘प्रभूच्या दूताने त्याला आज्ञा केल्याप्रमाणे केले.’ देवप्रेरित स्वप्नातच त्याने ही निवड केली होती आणि जागा झाल्यावर त्याने आपल्या इच्छाशक्तीने तो निर्णय पूर्णपणे कृतीत उतरवला.

योसेफच्या स्वप्नासारखी देवप्रेरित स्वप्ने दुर्मीळ असली, तरी ती पडतात. मात्र, योसेफप्रमाणे देवाच्या इच्छेचे पालन करण्यासाठी आपल्याला अशा स्वप्नाची वाट पाहण्याची गरज नाही. योसेफप्रमाणे आपल्यालाही दैवी सत्य देण्यात आले आहे. हे सत्य आपल्यापर्यंत मुख्यतः पवित्र शास्त्र आणि चर्चची शिकवण यांद्वारे पोहोचते. देव आपल्याला जे काही सांगतो, ते अधिक स्पष्टपणे समजून घेण्यास संतांचे लेखनही मदत करते.

कधीकधी स्वप्नात घडते तसे आपली कल्पनाशक्ती आपल्याला भरकटवू शकते. अविवेकी विचारांना आपण आपल्या कृती ठरवू दिल्या, तर मन अस्वस्थतेने, काळजीने आणि गोंधळाने भरून जाऊ शकते. योसेफचे अनुकरण करणे म्हणजे देवप्रेरित स्वप्नाची वाट पाहणे नव्हे. उलट, चर्च आणि पवित्र शास्त्र यांद्वारे प्रकट झालेल्या दैवी सत्याचे आपण मन लावून चिंतन केले पाहिजे. मग आपण त्या सत्याकडे कान दिला पाहिजे, अविवेकी विचार बाजूला सारले पाहिजेत आणि देवाच्या इच्छेचे पालन करण्यासाठी आपल्या विवेकशक्तीने इच्छाशक्तीला कृतीची दिशा दिली पाहिजे.

आज चिंतन करा: तुम्ही अविवेकी कल्पनांत गुरफटून राहता, की तुमचा विश्वास आणि तुमचे आचरण यांचा पाया दैवी सत्य असावा म्हणून तुम्ही आपली बुद्धी त्या सत्याकडे वळवता? देवदूताने प्रकट केलेल्या सत्यावर योसेफने विश्वास ठेवला आणि त्यानुसार कृती केली. तसेच आपणही त्या सत्यावर विश्वास ठेवून त्यानुसार वागले पाहिजे.

हे माझ्या विश्वासू प्रभू, पवित्र शास्त्र आणि चर्चची शिकवण यांद्वारे आम्हाला दिलेले संपूर्ण सत्य तू आमच्यासाठी प्रकट केले आहेस. माझी कल्पनाशक्ती मला भरकटवते आणि मी त्याच त्याच विचारांत व काळजीत गुरफटून जातो, तेव्हा माझ्याशी बोल आणि तुझा आवाज ऐकायला मला मदत कर. माझा प्रत्येक निर्णय आणि माझी प्रत्येक कृती तुझ्या सत्याशी सुसंगत असो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

आगमनकाळातील ‘ओ’ प्रतिगीते
17–23 डिसेंबर

आगमनकाळासाठीचे आमचे साहित्य पाहा!

पवित्र शास्त्रावरील चिंतन

संत आंद्रेय यांची नाताळ नवप्रार्थना
परंपरेनुसार ही प्रार्थना ३० नोव्हेंबरपासून नाताळच्या पूर्वसंध्येपर्यंत दररोज १५ वेळा म्हटली जाते.

शुभवर्तमानावरील आणखी चिंतने

दैवी दयेवरील चिंतन

आजचे संत आणि सण

मिस्सातील वाचनांचे पर्याय