मराठी

नैसर्गिक क्षमतेपलीकडची श्रद्धा

26 मार्च 2026
प्रायश्चित्तकाळाच्या पाचव्या आठवड्यातील गुरुवार
आजची वाचने

अब्राहामाचे अतिथिसत्कार. पवित्र त्रिमूर्ती. बायझंटाईन शैलीतील चित्र.

व्हिडिओ

“तुमचा पिता अब्राहाम माझा दिवस पाहण्याच्या आशेने आनंदित झाला; त्याने तो पाहिला आणि त्याला आनंद झाला.” तेव्हा यहुदी त्याला म्हणाले, “तुला अजून पन्नास वर्षेही झाली नाहीत, आणि तू अब्राहामाला पाहिले आहेस?” येशू त्यांना म्हणाला, “आमेन, आमेन, मी तुम्हांला सांगतो, अब्राहाम अस्तित्वात येण्यापूर्वी, मी आहे.” तेव्हा त्यांनी त्याच्यावर फेकण्यासाठी दगड उचलले; पण येशू लपला आणि मंदिराच्या परिसरातून बाहेर गेला. योहान 8:56–59

यहुदी इतके का संतापले की त्यांनी येशूवर “फेकण्यासाठी दगड उचलले”? गेल्या काही दिवसांत आपण पाहिले की, योहानाच्या शुभवर्तमानाच्या आठव्या अध्यायात येशू आपली दैवी ओळख टप्प्याटप्प्याने अधिक स्पष्ट करतो. वर उद्धृत केलेल्या त्या अध्यायाच्या शेवटच्या ओळींमध्ये येशू स्वतःची ओळख सर्वांत स्पष्टपणे प्रकट करतो. पण काही यहुद्यांची ती स्वीकारण्याची तयारी नव्हती.

येशू म्हणाला, “अब्राहाम अस्तित्वात येण्यापूर्वी, मी आहे.” या वाक्यात गहन धर्मशास्त्रीय अर्थ आहे, जो इंग्रजी भाषांतरात लक्षात येईलच असे नाही. अब्राहामाच्या संदर्भात ‘अस्तित्वात येणे’ यासाठी जे ग्रीक क्रियापद वापरले आहे, तेच योहानाच्या शुभवर्तमानाच्या प्रस्तावनेतही वापरले आहे: “सर्व काही त्याच्याद्वारे अस्तित्वात आले (ἐγένετο), आणि त्याच्याशिवाय काहीही अस्तित्वात आले नाही” (योहान 1:3). अब्राहामाची निर्मिती झाली आणि इतिहासातील एका विशिष्ट क्षणी तो अस्तित्वात आला, हेच येशू येथे दाखवून देत होता.

पण त्यानंतर येशू “मी आहे” (εἰμί) हे ग्रीक क्रियापद वापरून स्वतःची दैवी ओळख प्रकट करतो. हे क्रियापद काळ आणि सृष्टी यांवर अवलंबून नसलेले, निरपेक्ष आणि अनंत अस्तित्व व्यक्त करते. “मी आहे” (εἰμί) हा शब्दप्रयोग देहधारी लोगोस (शब्द) म्हणून देवाने स्वतःची ओळख प्रकट करण्यासाठी राखून ठेवलेला आहे: “प्रारंभी शब्द होता, आणि शब्द देवाजवळ होता, आणि शब्द देव होता” (योहान 1:1).

अब्राहामाचे निर्मितीवर अवलंबून असलेले अस्तित्व (ἐγένετο) आणि येशूचे अनादि-अनंत अस्तित्व (εἰμί) यांतील भेद ख्रिस्ताच्या ओळखीच्या रहस्याचा गाभा उलगडतो. येशू ही केवळ एक ऐतिहासिक व्यक्ती नाही; तो काळाच्या प्रवाहात प्रवेश केलेला अनादि-अनंत शब्द आहे. येशूने आपल्या दैवत्वाविषयी केलेल्या या विधानामुळे यहुदी इतके का संतापले आणि त्यांनी त्याच्यावर फेकण्यासाठी दगड का उचलले, हे समजते. येशू केवळ ‘अब्राहामाच्या आधीपासून मी अस्तित्वात आहे’ असे म्हणत नव्हता, तर आपण स्वतः देव आहोत असे सांगत होता, हे त्यांना समजले. त्यांच्या दृष्टीने ही ईशनिंदा होती. त्यांच्या प्रतिक्रियेतून हे रहस्य स्वीकारण्यास त्यांनी दिलेला नकार दिसून येतो.

खरे सांगायचे तर, येशूची शिकवण समजून घेऊन स्वीकारणे सोपे नव्हते. कल्पना करा की आज एखादा प्रभावी धर्मोपदेशक आपल्यामध्ये येतो. तो चमत्कार करतो, स्पष्टपणे आणि अधिकाराने उपदेश करतो, आणि मग प्रकट करतो की तोच अनादि-अनंत शब्द आहे आणि अंतिम न्यायाची सुरुवात करण्यासाठी स्वर्गातून पृथ्वीवर आला आहे. प्रकटीकरणाचा ग्रंथ आणि कॅथलिक धर्मशिक्षणग्रंथ स्पष्टपणे सांगतात की हे वैभवाने घडेल. पण चिंतनासाठी अशी कल्पना करा की येशू पहिल्यांदा ज्या नम्र रीतीने आला होता, त्याच रीतीने तो आधी पुन्हा आला, तर त्याच्यावर विश्वास ठेवणे तुम्हाला कठीण जाईल का?

केवळ नैसर्गिक पातळीवर, मानवी बुद्धीच्या जोरावरच विचार केला, तर यावर विश्वास ठेवणे कठीण जाईल. म्हणूनच अनेक यहुदी इतके संतापले. आपल्यासमोर उभा असलेला मनुष्य हाच आदि व अंत नसलेला देवाचा शाश्वत शब्द आहे, ही विलक्षण गोष्ट समजून घेणे आणि तिच्यावर विश्वास ठेवणे केवळ आपल्या नैसर्गिक बुद्धीच्या आवाक्याबाहेरचे आहे. थक्क करणारे चमत्कार पाहून मदत होऊ शकते, पण आपल्या नैसर्गिक बुद्धीला त्याहून अधिकाची गरज आहे. हे समजावे आणि त्यावर विश्वास ठेवता यावा, यासाठी देवाने आपल्या अंतःकरणात थेट रुजवलेल्या श्रद्धेच्या देणगीची आपल्याला गरज आहे. येशूला दगडमार करू पाहणाऱ्यांचे पाप हे होते की त्यांनी श्रद्धेची देणगी हट्टाने नाकारली. त्याऐवजी देवाविषयीच्या स्वतःच्या समजुतींना आणि अपेक्षांना ते चिकटून राहिले. त्यांच्या गर्वामुळे आणि केवळ मानवी बुद्धीवर विसंबून राहिल्यामुळे ते सत्य स्वीकारू शकले नाहीत.

देवाने प्रकट केलेले प्रत्येक अलौकिक सत्य स्वीकारण्यास आपण किती तयार आहोत, यावर आज चिंतन करा. श्रद्धा म्हणजे काहीही न जाणता विश्वास ठेवणे नव्हे. श्रद्धा म्हणजे सत्य जाणणे आणि त्यावर विश्वास ठेवणे. आपण ते जाणतो, कारण देव आपले सत्य थेट आपल्या मनाला कळवतो. जणू आपल्याला एक सहावे, आध्यात्मिक इंद्रिय लाभले आहे. त्याद्वारे आपण ऐकतो, पाहतो, समजून घेतो आणि मग विश्वास ठेवण्याची संधी आपल्याला मिळते. देव तुम्हाला सांगत असलेले प्रत्येक विलक्षण सत्य ऐका. ते मनात मुरू द्या, त्यावर मनन करा, त्यावर विश्वास ठेवा आणि तो विश्वास जाहीरपणे व्यक्त करा. तरच अब्राहामाबरोबर आपल्यालाही येशूच्या दैवी ओळखीचा आनंद साजरा करता येईल.

हे माझ्या दैवी प्रभू, जगाची निर्मिती होण्यापूर्वीच तू प्रारंभी होतास; तू पिता आणि पवित्र आत्मा यांच्यासोबत अनादी काळापासून अस्तित्वात आहेस. इतिहासातील एका विशिष्ट क्षणी तू मानवी देह धारण केलास आणि मनुष्य झालास. युगांच्या शेवटी जिवंतांचा व मृतांचा न्याय करण्यासाठी तू गौरवाने पुन्हा येशील. या सत्यांवर आणि तू प्रकट केलेल्या इतर सर्व सत्यांवर माझा विश्वास आहे. तुला अजून जे काही सांगायचे आहे ते ऐकण्यासाठी मी माझे अंतःकरण खुले करतो, जेणेकरून तुझी सत्ये मला अधिकाधिक पूर्णपणे समजावीत आणि त्यांच्यावर मी पूर्ण विश्वास ठेवावा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

बत्तिसावा दिवस – ध्यानचिंतन:
वाळवंटातील 40 दिवस & क्रूसाजवळचे 40 दिवस

प्रायश्चित्तकाळासाठी उपयुक्त साहित्य

शुभवर्तमानावरील आणखी चिंतने

दैवी दयेवरील चिंतन

प्रायश्चित्तकाळासाठी पवित्र शास्त्रावर आधारित चिंतने

आजचे संत आणि सण

मिस्सातील वाचनांचे पर्याय