मराठी

‘पवित्र द्वेषा’तून प्रेम करणे

सामान्य काळातील एकतिसाव्या आठवड्याचा बुधवार
आजची वाचने

रेम्ब्रांट, सार्वजनिक मालकीतील कलाकृती, विकिमीडिया कॉमन्सच्या सौजन्याने

व्हिडिओ

लोकांचे मोठे समुदाय येशूबरोबर चालले होते. तेव्हा तो त्यांच्याकडे वळून म्हणाला, “जर कोणी माझ्याकडे येत असेल आणि आपल्या आईवडिलांचा, पत्नीचा व मुलांचा, भावांचा व बहिणींचा, इतकेच नव्हे तर स्वतःच्या जीवाचाही द्वेष करत नसेल, तर तो माझा शिष्य होऊ शकत नाही.”  लूक 14:25–26

आपल्या प्रभूच्या या धक्कादायक सुरुवातीनंतर येशू आजच्या शुभवर्तमानाच्या शेवटी म्हणतो, “त्याचप्रमाणे, तुमच्यापैकी जो कोणी आपल्या सर्व मालमत्तेचा त्याग करत नाही, तो माझा शिष्य होऊ शकत नाही.” त्यामुळे पहिल्यांदा वाचताना असे वाटते की आपल्याला केवळ आपल्या सर्वस्वाचा त्याग करण्यासाठीच नव्हे, तर आपल्या कुटुंबातील माणसांचाही द्वेष करण्यासाठी बोलावले आहे. पण आपल्या प्रभूला खरोखर असेच म्हणायचे आहे का? आपल्या कुटुंबातील माणसांचा आणि अगदी स्वतःच्या जीवाचाही ‘द्वेष’ करणे म्हणजे काय, यापासून सुरुवात करूया.

या शुभवर्तमानातील ‘द्वेष’ या शब्दाचा अर्थ द्वेष आणि राग या पापांसारखा नाही, हे उघड आहे. या उताऱ्यावर भाष्य करताना चर्चच्या एका धर्मपित्याने स्पष्ट केले आहे की काही प्रसंगी एखाद्या व्यक्तीवर प्रेम करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे एका प्रकारचा द्वेष व्यक्त करणे. म्हणजे, एखादी व्यक्ती देवाकडे जाण्याच्या आपल्या मार्गात अडथळा आणत असेल आणि प्रभूच्या इच्छेप्रमाणे वागण्यापासून आपल्याला परावृत्त करण्याचा प्रयत्न करत असेल, तर त्या व्यक्तीच्या अशा कृतींबद्दलचा आपला ‘द्वेष’ आपण ठामपणे व्यक्त केला पाहिजे. पण हीसुद्धा प्रेमाचीच कृती आहे. दुसऱ्याच्या चुकीच्या कृतींना नकार देऊन देवापासून दूर जाण्यास नकार देणे, हा त्या व्यक्तीपर्यंत शुभवर्तमान पोहोचवण्याचा एक मार्ग आहे. याचे एक टोकाचे उदाहरण घेऊया.

कल्पना करा की तुम्ही अशा काळात आणि परिस्थितीत जगत आहात की ख्रिस्ती असणे हा गुन्हा आहे. तुम्हाला अटक केली जाते आणि जाहीरपणे आपल्या श्रद्धेचा त्याग करण्याची आज्ञा दिली जाते. पण श्रद्धेचा त्याग करण्याऐवजी तुम्ही जीवाची सारी शक्ती एकवटून ती आज्ञा धुडकावून लावता. अशा वेळी तुमचा छळ करणाऱ्या व्यक्तीच्या त्या कृत्याबद्दल तुम्ही एका प्रकारचा पवित्र ‘द्वेष’ व्यक्त करता. पण ही त्या व्यक्तीवरील प्रेमाचीही कृती आहे, कारण तिची आज्ञा नाकारून तुम्ही तिचे कृत्य पूर्णपणे नाकारता.

किंवा ‘स्वतःच्या जीवाचाही’ द्वेष करणे म्हणजे काय, याचाही विचार करा. समजा, तुम्ही पुन्हा पुन्हा गंभीर पापात पडता. अशा वेळी केवळ पश्चात्ताप करणे पुरेसे नाही; तुम्ही ज्या सवयीच्या आहारी गेला आहात, तिच्याबद्दलही एक प्रकारचा पवित्र द्वेष बाळगणे योग्य आहे. एका अर्थाने हा स्वतःचाच खरा द्वेष आहे, कारण पापामुळे तुम्ही जे बनला आहात, त्याचा हा द्वेष आहे. पण या पवित्र द्वेषाचा अंतिम हेतू तुम्ही जिवाच्या आकांताने पापावर मात करावी हा आहे. म्हणून ही स्वतःवर खरे प्रेम करण्याची कृती आहे.

वर उद्धृत केलेले आजच्या शुभवर्तमानाचे शेवटचे वाक्य आपल्याला आपल्या सर्व मालमत्तेचा त्याग करण्यासाठी बोलावते. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, देवाच्या इच्छेविरुद्ध ज्या कशाला आपण आसक्त झालो आहोत, त्याचा त्याग केला पाहिजे. अर्थात, देवाच्या परिपालनानुसार, जीवनाच्या भौतिक गरजा भागवण्यासाठी विविध वस्तू बाळगण्यास देव बहुतेकांना आमंत्रण देतो; दारिद्र्याचे व्रत घेणारे याला अपवाद आहेत. पण अशा परिस्थितीतही आपल्या जवळ असलेल्या सर्व वस्तूंचा ‘त्याग’ केला पाहिजे. म्हणजेच, देवाशिवाय इतर कशातही आपण मन गुंतू देता कामा नये. हेच खऱ्या अर्थाने स्वातंत्र्य आहे. तुमच्याकडे अनेक वस्तू असल्या, तरी त्या तुम्हाला खरा आनंद देत नाहीत, हे समजून घेतले पाहिजे. केवळ देव आणि त्याची इच्छा तुमचे जीवन परिपूर्ण करू शकतात. दुसरे काहीही नाही. म्हणून केवळ देवच आपल्याला पुरेसा आहे, या भावनेने जगायला आपण शिकले पाहिजे. तुम्हाला घर, गाडी, संगणक, दूरदर्शन संच आणि इतर आधुनिक सोयी मिळाव्यात अशी देवाची इच्छा असेल, तर तसे होऊ द्या. पण या सर्व वस्तूंचा खरा ‘त्याग’ म्हणजे त्या कधीही गमवाव्या लागल्या, तरी ते स्वीकारण्याची तुमची तयारी असणे. हीच पूर्ण अनासक्ती. एखादी भौतिक वस्तू गमावल्याने देवावर प्रेम करण्यात, त्याची सेवा करण्यात आणि त्याची पवित्र इच्छा पूर्ण करण्यात तुम्हाला कोणताही अडथळा येणार नाही.

आज येशूच्या या आमूलाग्र बदलाची मागणी करणाऱ्या शब्दांवर चिंतन करा. आपल्या प्रभूला ज्या अर्थाने ते म्हणायचे होते, त्याच अर्थाने ते ऐकण्याचा प्रयत्न करा. देवाच्या इच्छेविरुद्ध असलेल्या आणि तुमच्या जीवनात देवाकडे जाण्याच्या मार्गात अडथळा ठरणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीपासून मन मोकळे करण्याचा प्रयत्न करा. शेवटी, केवळ देवाची प्राप्ती होणे हे तुम्ही कधी आशा केली असेल त्याहून कितीतरी अधिक आहे. आणि आपल्या दयाळू देवाची तुम्हाला पूर्णपणे प्राप्ती झाली, तरच आपला प्रभू येशू याच्या निर्मळ हृदयाने आणि त्याच्या प्रेमाने तुम्ही स्वतःवर आणि इतरांवर प्रेम करू शकाल.

हे माझ्या प्रभू, तू आमच्याकडून पुष्कळ अपेक्षा ठेवतोस आणि आम्हा सर्वांना संपूर्ण पवित्रतेचे जीवन जगण्यासाठी बोलावतोस. मी सर्वांपेक्षा अधिक आणि संपूर्ण अंतःकरणाने तुझ्यावर प्रेम करावे, अशी तुझी इच्छा आहे. तुझ्यावर प्रेम करण्यात आणि तुझी सेवा करण्यात अडथळा ठरणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीचा त्याग करण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा आणि सुबुद्धी दे. माझ्या जीवनात केवळ तुझाच गौरव होवो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

सामान्य काळासाठी पवित्र शास्त्रावरील चिंतन

शुभवर्तमानावरील आणखी चिंतने

दैवी दयेवरील चिंतन

आजचे संत आणि सण

मिस्सातील वाचनांचे पर्याय