मराठी

अविवेकी कुतूहल

23 मे 2026
पुनरुत्थानकाळातील सातव्या आठवड्याचा शनिवार
आजची वाचने

ख्रिस्ताने पेत्राला दिलेली आज्ञा — जॉर्ज बॅक्स्टर यांचे चित्र

व्हिडिओ

पेत्राने मागे वळून पाहिले, तेव्हा येशूचा प्रिय शिष्य त्यांच्या मागून येत होता. भोजनाच्या वेळी येशूच्या छातीवर रेलून, “गुरुजी, तुमचा विश्वासघात करणारा कोण आहे?” असे विचारणारा हाच शिष्य होता. त्याला पाहून पेत्राने येशूला विचारले, “प्रभू, याचे काय?” येशू त्याला म्हणाला, “मी येईपर्यंत त्याने राहावे अशी माझी इच्छा असेल, तर त्याचे तुला काय? तू माझ्यामागे ये.” योहान 21:20–22

आजच्या शुभवर्तमानातील उताऱ्याच्या अगोदर येशूने पेत्राला त्याच्या हौतात्म्याविषयी आधीच सांगितले. शेवटी “माझ्यामागे ये” असे म्हणून त्याने पेत्राला शिष्य म्हणून आपल्या कार्यावर लक्ष केंद्रित करण्यास बोलावले. पण स्वतःचे काय होणार हे समजल्यावर योहानाचे काय होईल, याचे पेत्राला कुतूहल वाटले: “प्रभू, याचे काय?” येशू सौम्यपणे त्याचे लक्ष पुन्हा त्याच्या कार्याकडे वळवतो: “मी येईपर्यंत त्याने राहावे अशी माझी इच्छा असेल, तर त्याचे तुला काय? तू माझ्यामागे ये.” येशूचे हे शब्द आपल्याला एका महत्त्वाच्या सत्याची आठवण करून देतात: अयोग्य कुतूहलाला बळी पडण्याऐवजी येशूने आपल्यापैकी प्रत्येकाला त्याच्यामागे येण्यासाठी दिलेल्या पाचारणावर आपण लक्ष केंद्रित केले पाहिजे.

इतरांना मित्र म्हणून जाणून घेणे, त्यांच्यावर प्रेम करणे आणि त्यांचे आनंद व संघर्ष प्रेमाने ऐकून घेणे, हे निरर्थक कुतूहलापेक्षा वेगळे आहे. एखाद्या व्यक्तीला खऱ्या अर्थाने जाणून घेतल्याने निःस्वार्थ आणि प्रेमळ नाती जुळतात. अशा नात्यांतून नातेसंबंधांत प्रकट होणाऱ्या देवाच्या स्वभावात आपल्याला सहभागी होता येते. पिता पुत्राला जाणतो व त्याच्यावर प्रेम करतो, आणि पुत्र पित्याला जाणतो व त्याच्यावर प्रेम करतो. त्या प्रेमातून पवित्र आत्मा निष्पन्न होतो. याउलट, निरर्थक कुतूहलापोटी चुकीच्या हेतूने एखाद्या व्यक्तीविषयी माहिती मिळवणे आपल्याला गर्वाकडे किंवा इतरांना दोष देण्याकडे नेऊ शकते, किंवा आपले लक्ष विचलित करू शकते.

ज्ञान मिळवण्याची इच्छा स्वतःत चांगलीही नाही आणि वाईटही नाही; ती देवाने आपल्याला दिलेली नैसर्गिक ओढ आहे. या ओढीतून सत्य जाणून घेण्याची इच्छा निर्माण होते, विशेषतः देव, सृष्टी आणि आपल्याला अधिक पवित्र जीवनाकडे नेणाऱ्या सर्व गोष्टींबद्दलचे सत्य जाणून घेण्याची इच्छा, तेव्हा ती चांगली ठरते. संत थोमस अक्विनास कुतूहल आणि अभ्यासशीलता यांत भेद करतात. कुतूहल म्हणजे ज्ञानाचा अविवेकी पाठपुरावा, तर अभ्यासशीलता हा नैतिक सद्गुण आहे. तो ज्ञान मिळवण्याच्या आपल्या नैसर्गिक इच्छेला चांगल्या आणि आवश्यक उद्दिष्टांकडे वळवतो. त्यांच्या मते, अभ्यासशीलता हा मनाच्या संयमाचा एक प्रकार आहे. ती अशी सवय आहे जी ज्ञान मिळवण्याच्या इच्छेला मर्यादा घालते आणि योग्य दिशा देते, जेणेकरून ती इच्छा सत्य आणि सद्गुण यांच्या सेवेसाठी आणि शेवटी देवाच्या गौरवासाठी उपयोगी पडते.

ज्ञान मिळवण्याच्या इच्छेतून कोणताही चांगला हेतू साधत नसेल, ती आपले लक्ष कर्तव्यांपासून दूर नेत असेल किंवा गर्वातून, इंद्रियसुखाच्या लालसेतून अथवा वाईट गोष्टींबद्दलच्या अयोग्य आकर्षणातून उद्भवत असेल, तर ती अविवेकी ठरते. सांसारिक ज्ञान आपल्या मनावर इतके वर्चस्व गाजवते की आपण देवापासून आणि आध्यात्मिक गोष्टींपासून दूर जातो, तेव्हाही ती इच्छा अविवेकी ठरते. उदाहरणार्थ, आपल्या जगात धक्कादायक आणि खळबळजनक बातम्यांचा अनेकदा पूर येतो. बातम्यांचे महत्त्व असले तरी त्या आपले लक्ष आपल्या कार्यावरून हटवू शकतात आणि आपल्याला पापाकडे नेऊ शकतात. 

आदाम आणि हव्वा यांचे पतन गर्वामुळे आणि आवश्यक नसलेले ज्ञान मिळवण्याच्या अपवित्र इच्छेमुळे झाले. ते फळ “शहाणपण मिळवण्यासाठी हवेहवेसे” वाटत होते (उत्पत्ती 3:6). पेत्राचे लक्ष योहानाविषयीच्या प्रश्नाकडे वळले, तसेच आदाम आणि हव्वा यांचेही लक्ष भरकटले आणि ते देवाच्या योजनेवर भरवसा ठेवण्यापासून दूर गेले. येशू पेत्राला सौम्यपणे त्याची चूक दाखवून देतो आणि खरोखर महत्त्वाचे काय आहे, याची त्याला आणि आपल्यालाही आठवण करून देतो.

इतरांना जाणून घेणे किती महत्त्वाचे आहे आणि त्यांच्याविषयी माहिती मिळवण्याचे अतिशय कुतूहल बाळगण्यात कोणता धोका आहे, यावर आज चिंतन करा. कितीतरी गोष्टी आपल्याला माहीत असण्याची गरज नसते. देवाने आपल्यावर सोपवलेल्या जबाबदाऱ्यांवर लक्ष ठेवण्यासाठी स्वतःला शिस्त लावावी लागते, आणि त्यासाठी मनाचा संयम आवश्यक आहे. गर्वातून उद्भवणारा मनाचा असंयम आपल्याला इतरांची उणीदुणी बोलण्याकडे आणि त्यांना दोष देण्याकडे नेतो. म्हणून येशू आपल्याला जे सांगतो, ते आपण सतत ऐकले पाहिजे: “त्याचे तुला काय? तू माझ्यामागे ये.”

हे सर्वज्ञ प्रभू, तू मला आतून-बाहेरून ओळखतोस. माझी प्रत्येक कृती, प्रत्येक विचार आणि प्रत्येक इच्छा तुला ठाऊक आहे. माझे पाप आणि माझ्यातील सद्गुण, माझ्या उणिवा आणि माझे आनंद, हे सारे तू जाणतोस. तुला ओळखण्याची आणि तुझी इच्छा पूर्ण करण्यासाठी जे काही जाणून घेणे आवश्यक आहे ते जाणून घेण्याची योग्य इच्छा माझ्या मनात जागव. माझे अविवेकी कुतूहलही शुद्ध कर, म्हणजे मला सर्वांशी प्रेमाने वागता येईल आणि माझ्या कार्यावरून माझे लक्ष विचलित होणार नाही. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

पवित्र आत्म्याची नोव्हेना
पेन्टेकोस्टच्या तयारीसाठी म्हटली जाणारी प्रार्थना
शुक्रवार, 15 मे – शनिवार, 23 मे

पुनरुत्थानकाळातील प्रार्थना

शुभवर्तमानावरील आणखी चिंतने

दैवी दयेवरील चिंतन

आजचे संत आणि सण

मिस्साच्या वाचनांचे पर्याय