मराठी

अमर्याद क्षमा

१३ ऑगस्ट २०२६
सामान्य काळातील एकोणिसाव्या आठवड्याचा गुरुवार
आजची वाचने

संत पोंतियन, पोप, आणि संत हिप्पोलितुस, धर्मगुरू — रक्तसाक्षी; ऐच्छिक स्मरण

येशू आणि संत पेत्र, जाँ-बातिस्त काप्रोनिये यांची कलाकृती

व्हिडिओ

पेत्र येशूजवळ येऊन त्याला म्हणाला, “प्रभो, माझ्या भावाने माझ्याविरुद्ध पाप केले, तर मी त्याला किती वेळा क्षमा करावी? सात वेळांपर्यंत का?” येशूने उत्तर दिले, “मी तुला सांगतो, सात वेळा नव्हे, तर सत्याहत्तर वेळा.” मत्तय 18:21–22

आमोस संदेष्ट्याच्या ग्रंथात एक काव्यात्मक वाक्यरचना पुन्हा पुन्हा येते: “दिमिष्काच्या तीन अपराधांमुळे, आणि आता चौथ्यामुळेही—मी तो निर्णय मागे घेणार नाही…” (पाहा: आमोस 1). येशूच्या काळापर्यंत रब्बींच्या परंपरेत या उताऱ्याचा असा अर्थ रूढ झाला होता की देव तीन वेळा क्षमा करतो, पण चौथ्या वेळी करत नाही; म्हणून आपणही तसेच करावे: “एखादी व्यक्ती पहिल्यांदा अपराध करते तेव्हा तिला क्षमा केली जाते; दुसऱ्यांदा क्षमा केली जाते; तिसऱ्यांदा क्षमा केली जाते; पण चौथ्यांदा तिला क्षमा केली जात नाही” (योमा 86b).

आजच्या शुभवर्तमानात पेत्राच्या प्रश्नातून त्याची उदारता दिसते, पण त्याच्या विचाराला अजूनही मानवी हिशेबाची मर्यादा आहे. एखाद्या बंधूची चूक त्याच्या निदर्शनास कशी आणावी, याविषयी येशू शिकवतात. त्यानंतर लगेचच पेत्र हा प्रश्न विचारतो. येशूची शिकवण लक्षात घेऊन आणि रब्बींची परंपरा माहीत असल्यामुळे पेत्र अपेक्षेपेक्षा दुपटीहून अधिक वेळा, म्हणजे सात वेळा, क्षमा करण्याचे सुचवतो. पण येशू लगेच त्याला दुरुस्त करतात—त्याची उदारता नाकारण्यासाठी नव्हे, तर ती अधिक व्यापक करण्यासाठी: “मी तुला सांगतो, सात वेळा नव्हे, तर सत्याहत्तर वेळा.”

“सत्याहत्तर वेळा” हा शब्दशः आकडा नाही. देवाच्या दयेला सीमा नाही, तशीच आपल्या क्षमेलाही मर्यादा नसावी, असा त्याचा अर्थ आहे. पुन्हा पुन्हा क्षमा करण्याची ही केवळ आज्ञा नाही, तर दैवी दयेने आपले अंतःकरण घडू द्यावे, असे आमंत्रण आहे.

पेत्राच्या प्रश्नाला उत्तर देताना येशू जो दृष्टांत सांगतात, त्यातून त्यांच्या म्हणण्याचा अर्थ अधिक खोलवर उलगडतो. प्रभूच्या प्रार्थनेतील पाचव्या विनंतीचा प्रतिध्वनी त्यात ऐकू येतो: “जसे आम्ही आमच्याविरुद्ध अपराध करणाऱ्यांना क्षमा करतो, तसे तू आमच्या अपराधांची आम्हाला क्षमा कर.” एका राजाचा एक सेवक त्याचे प्रचंड देणे लागतो. ते कर्ज फेडणे त्याला अशक्य आहे. देवासमोर आपल्या पापांचे ओझे किती अपार आहे, याचे ते प्रतीक आहे. तो सेवक राजाकडे थोडी मुदत मागतो, पण राजा त्याच्या अपेक्षेपलीकडे जाऊन दयेपोटी त्याचे संपूर्ण कर्ज माफ करतो. मात्र, नुकतीच अशी दया लाभलेल्या त्या सेवकाला त्याचा एक सहकारी सेवक भेटतो, जो त्याचे अगदी थोडे देणे लागतो. स्वतःला मिळालेली दया त्याच्यावर दाखवण्याऐवजी तो हिंसकपणे वागतो, परतफेडीची मागणी करतो आणि त्याला तुरुंगात टाकतो. हे ऐकून राजाला संताप येतो. केवळ अन्याय झाला म्हणून नव्हे, तर आपण दाखवलेल्या दयेचा मागमूसही त्या सेवकाच्या वागण्यात दिसला नाही म्हणून. शेवटी येशू गंभीर इशारा देतात: “तुमच्यापैकी प्रत्येकाने आपल्या भावाला मनापासून क्षमा केली नाही, तर माझा स्वर्गीय पिता तुमच्याशीही असेच वागेल.”

देवाने आपल्यावर केलेल्या दैवी दयेबद्दल आपल्या अंतःकरणात खोल आणि कायम टिकणारी कृतज्ञता नसेल, तर अमर्याद क्षमा करणे फार कठीण आहे. देवापुढे आपले देणे किती आहे, याचा हिशेबच करता येत नाही. ते आपण स्वतःच्या बळावर कधीच फेडू शकलो नसतो. ‘मी तर चांगली व्यक्ती आहे,’ असे मानण्याचा मोह आपल्याला होऊ शकतो; पण पवित्र शास्त्र आपल्याला आठवण करून देते: “सर्वांनी पाप केले आहे आणि ते देवाच्या गौरवापासून वंचित आहेत” (रोमकरांस 3:23). येशूंनी आपली मानवी अवस्था स्वीकारली नसती आणि आपल्या दुःखसहनाने व मरणाने आपल्या पापांचे ऋण फेडले नसते, तर आपले तारण होऊ शकले नसते. ख्रिस्ती जीवन जगण्यासाठी हे सत्य समजून घेणे आणि ते आपल्या अंतःकरणात खोलवर रुजू देणे आवश्यक आहे.

देवाने आपल्या जीवनावर किती विपुल दया केली आहे, याची जाणीव जेव्हा आपल्याला तीव्रतेने होते, तेव्हाच खरी कृतज्ञता आपल्या मनात वाढू शकते. याच कृतज्ञतेने आपल्याला प्रेरणा दिली पाहिजे आणि आपल्याविरुद्ध पाप करणाऱ्या प्रत्येकावर तशीच अमर्याद दया करायला प्रवृत्त केले पाहिजे—कोणताही अपवाद नाही, कोणतीही अट नाही. जशी आपल्याला क्षमा मिळाली आहे, तशीच आपणही मनापासून क्षमा केली पाहिजे.

देवाने तुमच्यावर केलेल्या दयेची जाणीव तुमच्या मनात किती खोलवर आहे, यावर आज चिंतन करा. ती दया तुम्ही गृहीत धरता, की तिला तुमच्यात बदल घडवू दिला आहे? विशेषतः, ज्यांना क्षमा करणे तुम्हाला कठीण जाते, त्यांचा विचार करा. देवाच्या दयेबद्दलची कृतज्ञता तुमचे अंतःकरण मृदू करू दे. त्या मृदू अंतःकरणाने क्षमा करण्याची निवड करा—सात वेळा नव्हे, तर सत्याहत्तर वेळा, आणि त्याहीपलीकडे. असे केल्याने तुमच्यात देवाच्या अंतःकरणाचेच प्रतिबिंब दिसेल आणि तुम्ही या जगात त्याच्या तारणदायी कृपेचे साधन व्हाल.

हे परम दयाळू येशू, तू आम्हाला सतत देत असलेल्या प्रेमाला आणि क्षमेला सीमा नाही. आमचे जीवनही आम्ही तुझे देणे लागतो. तुझ्या दैवी दयेबद्दल मनापासून कृतज्ञ राहण्यासाठी आणि सर्वांवर तशीच अमर्याद दया करून ती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा दे. हे प्रिय प्रभू, तुझी कृपा आणि तुझी मायेची काळजी इतरांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी माझा साधन म्हणून उपयोग कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

आजचे संत – संत पोंतियन (पोप) आणि संत हिप्पोलिटस (याजक), दोघेही हुतात्मे

शुभवर्तमानावरील आणखी चिंतने

दैवी दयेवरील चिंतन

सामान्य काळासाठी पवित्र शास्त्रावरील चिंतन

सर्व संत / सण

मिस्सातील वाचनांचे पर्याय