१४ जुलै २०२५
सामान्य काळातील पंधराव्या आठवड्याचा सोमवार
आजची वाचने
संत कातेरी टेकाक्विथा, कुमारी, यांचे स्मरण [अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानांतील धर्मप्रांतांमध्ये]
संत कामिलुस दे लेलिस, धर्मगुरू—ऐच्छिक स्मृतिदिन
(अमेरिकेत हा स्मृतिदिन 18 जुलैला हलवण्यात आला आहे)
जेम्स टिसो, सार्वजनिक मालकीची कलाकृती, विकिमीडिया कॉमन्सच्या सौजन्याने
व्हिडिओ
“जो कोणी माझ्यापेक्षा आपल्या वडिलांवर किंवा आईवर अधिक प्रेम करतो, तो माझ्यासाठी योग्य नाही; आणि जो कोणी माझ्यापेक्षा आपल्या मुलावर किंवा मुलीवर अधिक प्रेम करतो, तो माझ्यासाठी योग्य नाही. जो कोणी आपला क्रूस उचलून माझ्यामागे येत नाही, तोही माझ्यासाठी योग्य नाही.” मत्तय 10:37–38
पहिल्यांदा वाचताना आपल्या प्रभूची ही शिकवण कठीण वाटते. पण तिचा योग्य अर्थ समजून घेतल्यावर हे स्पष्ट होते की देवाशी आणि आपल्या कुटुंबाशी असलेल्या नात्यांना प्रेम व सत्य यांच्या आधारावर योग्य स्थान देण्यास ती आपल्याला मदत करते. ही आज्ञा पाळल्याने कुटुंबावरचे आपले प्रेम कधीही कमी होणार नाही; उलट, केवळ ख्रिस्ताच्या हृदयाने प्रेम करायला ती आपल्याला शिकवेल.
येशूच्या या शिकवणीनुसार आपण काय केले पाहिजे? सोप्या शब्दांत सांगायचे तर, कुटुंबातील एखादी व्यक्ती किंवा इतर कोणी देवाच्या इच्छेविरुद्ध असलेल्या अपेक्षा आपल्यावर लादत असेल, तर त्या अपेक्षांपेक्षा आपण देवाच्या इच्छेला प्राधान्य दिले पाहिजे. हे अधिक स्पष्टपणे समजून घेण्यासाठी, एखादी व्यक्ती देवापेक्षा “वडिलांवर किंवा आईवर” किंवा “मुलावर किंवा मुलीवर” अधिक प्रेम करण्याची निवड कशी करू शकते, याचा विचार करा. उदाहरणार्थ, समजा एखाद्या मुलाने नैतिक किंवा श्रद्धेच्या जीवनात चुकीची वाट निवडली आणि आपण करत असलेल्या पापाला आईवडिलांनी पाठिंबा द्यावा, अशी त्याची इच्छा आहे. पण आईवडील आपल्या नैतिक भूमिकेवर ठाम राहतात आणि प्रेमापोटी मुलाने निवडलेल्या अनैतिक जीवनपद्धतीला पाठिंबा देत नाहीत. अशा वेळी मूल रागावले आणि ‘तुम्ही माझ्यावर दोषारोप करता, तुमच्यात प्रेम नाही,’ अशी टीका करू लागले, तर आईवडिलांसाठी ही परिस्थिती विशेष कठीण होईल. मूल खरे तर असे म्हणत असते: “आई-बाबा, तुम्ही देवावर आणि त्याच्या नियमांवर करता त्यापेक्षा माझ्यावर अधिक प्रेम केले पाहिजे.” मुलाने निवडलेल्या चुकीच्या जीवनपद्धतीला आईवडिलांनी पाठिंबा दिला नाही, तर त्यांच्या नात्याला खोलवर दुखापत होऊ शकते. कदाचित म्हणूनच येशू या आज्ञेनंतर म्हणाला, “आणि जो कोणी आपला क्रूस उचलून माझ्यामागे येत नाही, तो माझ्यासाठी योग्य नाही.” प्रेमात क्रूस असतोच. कधी तो स्वतःचा त्याग करण्याचा आणि स्वतःला इतरांसाठी देण्याचा क्रूस असतो. तर कधी आपल्या प्रेमाचा चुकीचा अर्थ लावला जातो आणि ज्यांच्यावर आपण खरे तर सर्वाधिक प्रेम करतो, त्यांनाच आपल्यात “प्रेम नाही” असे वाटते. हाही एक क्रूस आहे. आईवडिलांचे आपल्या मुलावर खरे प्रेम असेल, तर त्याच्या शाश्वत तारणाची आणि त्याने नीतिमान जीवन जगावे याची काळजी त्यांना सर्वप्रथम असेल. ते सत्यापेक्षा मुलाशी असलेल्या “मैत्रीला” प्राधान्य देणार नाहीत.
अर्थात, हेच सत्य आपल्या प्रत्येक नात्याला, इतकेच नव्हे तर संपूर्ण समाजाशी असलेल्या आपल्या ‘नात्यालाही’ लागू होते. काही लोकांच्या वर्तनात वस्तुनिष्ठदृष्ट्या विकृती आहे आणि ते देवाच्या इच्छेविरुद्ध आहे; तरीही अशा वर्तनात आपण सर्वांनी त्यांना पाठिंबा द्यावा, अशी मागणी करणाऱ्यांची संख्या वाढत आहे. काही जणांनी केलेल्या अशा निवडींना आपण विरोध केला, तर आपण त्यांना दोष देतो आणि त्यांचा द्वेष करतो, असे आपल्याला सांगितले जाते. पण येशू नेमके याचविषयी बोलत आहे. देवावर आणि त्याच्या पवित्र इच्छेवर प्रेम करण्यापेक्षा इतरांवर अधिक ‘प्रेम’ करण्याचे आपण ठरवले, म्हणजेच लोकांनी घेतलेल्या अनैतिक आणि संभ्रमातून उद्भवलेल्या निर्णयांना आपला पाठिंबा आहे असे त्यांना ‘वाटावे’ यालाच आपण सर्वाधिक महत्त्व दिले, तर प्रत्यक्षात आपण त्यांच्यावर प्रेम करतच नाही. निदान देवाच्या प्रेमाने तरी नाही. उलट, मुक्त होण्यासाठी आणि सत्याच्या देवाशी खऱ्या प्रेमाचे नाते जोडण्यासाठी जे सत्य जाणून घेण्याची त्यांना नितांत गरज आहे, त्या सत्यापेक्षा आपण त्यांच्या पापाला अधिक महत्त्व देतो.
आज खऱ्या प्रेमावर चिंतन करा. प्रेमाचा पाया आणि केंद्र देव आणि त्याने घालून दिलेले सर्व नैतिक नियम असतील, तरच ते प्रेम खरे असते. तुमच्या स्वतःच्या नात्यांवर, विशेषतः कुटुंबीयांशी आणि तुमच्या सर्वांत जवळच्या व्यक्तींशी असलेल्या नात्यांवर, चिंतन करा. तुम्ही त्यांच्यावर देवाच्या निर्मळ प्रेमाने प्रेम करता का? तुमचे प्रेम देवाच्या इच्छेत घट्ट रुजलेले आहे का? की इतरांच्या चुकीच्या अपेक्षा पूर्ण करून त्यांना खूश करण्यासाठी तुम्ही कधी कधी श्रद्धेच्या आणि नैतिकतेच्या सत्यांशी तडजोड करता? दयाळूपणा, सौम्यता आणि करुणा नेहमीच असली पाहिजेत. पण नैतिक सत्यालाही तितकेच स्थान असले पाहिजे. सर्वांशी वागताना आपण आचरणात आणतो त्या प्रत्येक सद्गुणाचा पाया नैतिक सत्यच असला पाहिजे. इतरांवर केवळ देवाच्या मनाने आणि हृदयाने प्रेम करायला भिऊ नका. आपल्या जीवनातील प्रत्येक व्यक्तीवर खरे प्रेम करण्याचा आणि त्यांच्या आत्म्यांच्या तारणाला हातभार लावण्याचा हाच एकमेव मार्ग आहे.
हे सर्वांच्या प्रभू, संपूर्ण मनाने, हृदयाने, जिवाने आणि शक्तीने तुझ्यावर प्रेम करण्यासाठी तू सर्वांना बोलावतोस. तू सांगितलेल्या प्रत्येक सत्याशी निष्ठावान राहण्यासाठी तू आम्हा सर्वांना बोलावतोस. सर्वांपेक्षा अधिक तुझ्यावर प्रेम करण्यासाठी आणि इतरांवरही केवळ तुझ्याच प्रेमाने प्रेम करण्यासाठी मला लागणारे धैर्य आणि प्रेम दे. हे करणे कठीण जाते तेव्हा तुझा क्रूस स्वीकारायला मला मदत कर, म्हणजे सर्वांवर असलेले तुझे प्रेम इतरांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मी अधिक योग्य साधन होईन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
सामान्य काळासाठी पवित्र शास्त्रावरील चिंतन




