मराठी

दोषारोपातून मुक्ती

१८ जुलै २०२५
सामान्य काळाच्या पंधराव्या आठवड्यातील शुक्रवार
आजची वाचने

संत कामिलस दे लेलिस, याजक—अमेरिकेतील ऐच्छिक स्मरणदिन
(अमेरिकेबाहेर 14 जुलै रोजी साजरा केला जातो)

मार्टेन व्हान व्हाल्केनबोर्ख, सार्वजनिक मालकीतील, विकिमीडिया कॉमन्सच्या सौजन्याने

व्हिडिओ

शब्बाथ दिवशी येशू धान्याच्या शेतातून जात होता. त्याच्या शिष्यांना भूक लागली होती, म्हणून ते कणसे तोडून त्यातले दाणे खाऊ लागले. हे पाहून परुशी त्याला म्हणाले, “पाहा, शब्बाथ दिवशी जे करायला नियमाची परवानगी नाही, ते तुझे शिष्य करत आहेत.” मत्तय 12:1–2

मोशेने लोकांना दिलेल्या दहा आज्ञांमध्ये शब्बाथ दिवशी काम करण्यास मनाई होती. तिसऱ्या आज्ञेत शब्बाथविषयी असेही म्हटले होते, “तू कोणतेही काम करू नकोस” (निर्गम 20:10). येशूच्या काळापर्यंत परुश्यांनी या नियमावर पुष्कळ भाष्य केले होते. त्यांनी त्याची व्याप्ती इतकी वाढवली होती की त्यांच्या मते तब्बल ३९ प्रकारची कामे निषिद्ध होती. त्यांच्या यादीत धान्याची कापणी आणि दळण यांचाही समावेश होता. म्हणून शिष्य कणसे तोडून, ती हातात चोळून दाणे वेगळे करत आहेत आणि ते खात आहेत, असे पाहताच परुश्यांनी त्यांना दोष दिला. त्यांच्या मते हे कृत्य तिसऱ्या आज्ञेचे उल्लंघन होते.

या उताऱ्यात पहिली लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट म्हणजे शिष्यांना भूक लागली होती. ते येशूला मनापासून समर्पित होते आणि त्याला सुवार्तेची घोषणा करता यावी म्हणून ते त्याच्याबरोबर गावोगावी फिरत होते. केवळ येशूला आणि त्याच्या कार्याला वाहून घेण्यासाठी त्यांनी आपले कामधंदे, घर, कुटुंब आणि उत्पन्न सोडले होते. त्यामुळे ते गरिबीत राहत होते आणि इतरांच्या उदारतेवर अवलंबून होते. अशा परिस्थितीत त्यांनी अगदी साधे अन्न खाण्याचे निवडले: वाटेत तोडलेल्या कणसांतले दाणे. आपण जिथे पोहोचू तिथे आपल्यासाठी गरम जेवण तयार नसेल, अशी त्यांनी तक्रार केली नाही. पायी लांबचे प्रवास वारंवार करावे लागतात, हे त्यांनी स्वीकारले होते. दर रात्री आपापल्या अंथरुणावर झोपायला मिळत नाही, याचीही त्यांना खंत नव्हती. पण अन्न ही त्यांचीही मूलभूत मानवी गरज होती. म्हणून भूक भागवण्यासाठी त्यांनी वाटेत कणसे तोडून दाणे खाल्ले.

या उताऱ्यातून आपल्याला अनेक बोध घेता येतात. त्यांपैकी एक स्पष्ट बोध म्हणजे इतरांचा न्याय करून त्यांना दोषी ठरवण्याच्या मोहाविषयीचा. इतरांचा न्याय करण्याच्या सापळ्यात आपण अडकलो की काही गोष्टी वारंवार दिसून येतात. पहिली गोष्ट म्हणजे, एखादी कृती आपल्याला चुकीची वाटते आणि आपण ती अतिशयोक्तीने मोठी करून तिच्या आधारावर त्या व्यक्तीला दोषी ठरवतो. परुश्यांनी शिष्यांचे हे “पाप” स्पष्टपणे फुगवून सांगितले. आपल्या जीवनातही दोष काढण्याच्या वृत्तीमुळे दुसऱ्याचे एखादे कृत्य आपल्याला पाप वाटले की आपण ते प्रत्यक्षात आहे त्यापेक्षा जवळजवळ नेहमीच अधिक गंभीर मानतो; मुळात ते पाप असेलच असेही नाही.

इतरांचा न्याय करून त्यांना दोषी ठरवण्याच्या वृत्तीतून आणखी एक मोह उद्भवतो: ज्याला आपण दोष देतो त्याची बाजू समजून घेण्याचाही प्रयत्न आपण करत नाही. या प्रसंगात शिष्य कणसे तोडून दाणे का खात होते, याची परुश्यांनी साधी चौकशीही केली नाही. शिष्यांना बराच वेळ काही खायला मिळाले नव्हते का किंवा ते किती वेळ प्रवास करत होते, असे त्यांनी विचारले नाही. शिष्यांना भूक लागली होती, आणि बहुधा फारच भूक लागली होती, याचे त्यांना काहीच वाटले नाही. आपलेही असेच होते: आपण दुसऱ्याचा न्याय करून त्याला दोषी ठरवतो तेव्हा परिस्थिती समजून घेण्याचाही प्रयत्न न करता अनेकदा निकाल देऊन मोकळे होतो.

शेवटी, हे सांगणे आवश्यक आहे की इतरांचा न्याय करण्याचा अधिकार आपल्याला नाही. असे करणे बहुधा अविचारीपणाचे असते आणि ते आपल्या आत्मकेंद्रित वृत्तीतून घडते. तिसऱ्या आज्ञेची व्याप्ती वाढवून ३९ प्रकारच्या कामांवर बंदी घालण्याचा अधिकार देवाने परुश्यांना दिला नव्हता. शिष्यांनी काय केले याविषयी परुश्यांची जी समजूत होती, तिच्या आधारावर शिष्यांना त्या आज्ञेचे आपले अर्थ लावण्याचाही अधिकार देवाने त्यांना दिला नव्हता. इतरांचा न्याय करण्याचा अधिकार देव आपल्यालाही देत नाही. एखादी व्यक्ती वस्तुनिष्ठदृष्ट्या गंभीर असलेल्या पापाच्या चक्रात अडकली आहे हे स्पष्ट असेल, तर तिला त्या पापातून बाहेर पडण्यासाठी आपण शक्य ती सर्व मदत केली पाहिजे. पण अशा परिस्थितीतही तिचा न्याय करण्याचा किंवा तिला दोषी ठरवण्याचा अधिकार आपल्याला नाही.

इतरांचा न्याय करण्याची आणि त्यांना दोषी ठरवण्याची प्रवृत्ती आपल्यात आहे का, यावर आज चिंतन करा. अशी प्रवृत्ती स्वतःत दिसली, तर थोडा वेळ परुश्यांच्या वागणुकीचा विचार करा. आपणच नीतिमान आहोत हा त्यांचा आव किती कुरूप आणि घातक होता! त्यांच्या वाईट उदाहरणातून आपण धडा घ्यावा: इतरांना दोषी ठरवण्याचे टाळावे आणि तसा मोह होताच तो झिडकारावा.

हे सर्वांचा न्याय करणाऱ्या माझ्या दैवी न्यायाधीशा, तूच अंतःकरण जाणतोस आणि न्याय करण्यास केवळ तूच समर्थ आहेस. माझ्या जीवनात तुझा अधिकार वापर, जेणेकरून मला माझे स्वतःचे पाप दिसू शकेल. त्याच वेळी, इतरांचा न्याय करण्याच्या आणि त्यांना दोषी ठरवण्याच्या प्रवृत्तीपासूनही मला मुक्त कर. त्याऐवजी, सर्वांशी दयेने आणि सत्यनिष्ठेने वागणारे हृदय मला दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

आजचे संत – संत कामिलस दे लेलिस, याजक—अमेरिकेतील ऐच्छिक स्मृतिदिन
(अमेरिकेबाहेर हा स्मृतिदिन १४ जुलै रोजी पाळला जातो)

शुभवर्तमानावरील आणखी चिंतने

दैवी दयेवरील चिंतन

सामान्य काळासाठी पवित्र शास्त्रावरील चिंतन

सर्व संत / सण

मिस्सातील वाचनांचे पर्याय