26 ऑक्टोबर 2025
सामान्य काळातील तिसावा रविवार (वर्ष क)
आजची वाचने
अॅडोबी स्टॉकमधून घेतलेली चित्रे: वैशिष्ट्यचित्र, मुख्य चित्र
“दोन जण प्रार्थना करण्यासाठी मंदिराच्या परिसरात गेले. त्यांपैकी एक परुशी होता आणि दुसरा जकातदार. परुशी आपल्या जागी उभा राहिला आणि स्वतःशीच अशी प्रार्थना करू लागला, ‘हे देवा, मी तुझे आभार मानतो, कारण मी इतर लोकांसारखा लोभी, अप्रामाणिक किंवा व्यभिचारी नाही; या जकातदारासारखाही नाही.’” लूक 18:10–11
किती खेदजनक प्रार्थना! खरे तर ती देवाला केलेली प्रार्थनाही नव्हती, कारण परुश्याने “स्वतःशीच अशी प्रार्थना केली.” याउलट, जकातदाराची प्रार्थना ही सर्व प्रार्थनांसाठी एक परिपूर्ण आदर्श होती. आपण वाचतो की जकातदार “दूर उभा राहिला. त्याने स्वर्गाकडे डोळेही वर केले नाहीत; उलट छाती बडवीत तो म्हणाला, ‘हे देवा, माझ्यासारख्या पाप्यावर दया कर.’” यांपैकी कोणती प्रार्थना तुमच्या स्वतःच्या प्रार्थनेसारखी आहे?
या प्रश्नाचे प्रामाणिक उत्तर देण्यासाठी आपण दोन्ही प्रार्थना नीट पाहू या. सर्वप्रथम, या दोन प्रार्थनांमधला फरक हा नम्रता आणि अहंकार यांच्यातला फरक आहे. परुशी अहंकाराने भरलेला होता, हे स्पष्ट आहे. अहंकारामुळे आपण खरे कसे आहोत हे आपल्याला दिसत नाही. आविलाच्या संत तेरेसा आपल्याला शिकवतात की देवाकडे जाणाऱ्या वाटेवर आपण सर्वप्रथम नम्रतेने स्वतःची खरी ओळख करून घेतली पाहिजे. त्याशिवाय आपण पवित्रतेत कधीच वाढू शकणार नाही.
परुश्याच्या प्रार्थनेत अहंकाराचे पाप स्पष्ट दिसते. त्यामुळे त्याला स्वतःची खरी ओळख नव्हती, हेही उघड होते. तो ज्या रीतीने उभा राहिला, त्या देहबोलीतूनही त्याचा अहंकार दिसतो, हे लक्षात घ्या. पवित्र शास्त्रात अनेक ठिकाणी गुडघे टेकणे किंवा साष्टांग दंडवत घालणे ही नम्र वृत्तीची चिन्हे आहेत. परुशी नुसता उभा राहिला असे नाही, तर त्याने प्रार्थनेत स्वतःच्या चांगल्या कृत्यांची यादीच दिली. कदाचित तो खरोखरच आठवड्यातून दोनदा उपवास करत असेल आणि आपल्या सर्व उत्पन्नाचा दशांश देत असेल. पण हे सर्व त्याने स्वतःच्या बळावर केले, असे त्याच्या प्रार्थनेवरून वाटते. ही कृत्ये देवाच्या कृपेने आणि त्याने दिलेल्या बळाने घडली, असे त्याने मानले नाही. म्हणून ती खऱ्या प्रेमाची कृत्ये नव्हती. चांगले करण्यासाठी आपल्याला देवाची गरज नाही, असे त्याला वाटत असल्याचे त्याच्या प्रार्थनेतून दिसते. तो देवाकडे काहीच मागत नाही, यावरूनही हे दिसून येते. उलट, स्वतःच्या प्रयत्नांनी आपण इतके चांगले आहोत, याबद्दल तो फक्त देवाचे आभार मानतो. त्याचा परिणाम असा की त्याने काहीच मागितले नाही, म्हणून देवही त्याला काहीच देत नाही.
आपण दुर्बळ आहोत आणि आपल्याला देवाची गरज आहे, हे नम्रपणे मान्य करण्यापासून खरी प्रार्थना सुरू झाली पाहिजे. जकातदाराने मान खाली घालून ही नम्रता व्यक्त केली. स्वर्गाकडे नजर उचलण्याचे धाडसही त्याने केले नाही. यावरून दिसते की तो स्वतःला देवाच्या कृपेस पात्र समजत नव्हता. खरे सांगायचे तर, तो त्या कृपेस पात्र नव्हताच. म्हणून देवाची कृपा ही त्याच्या दयेची देणगी आहे. जे मिळण्यास आपण पात्र नाही ते तो आपल्याला देतो, ही सर्वस्वी त्याची दया आहे. आणि आपण त्या कृपेस पात्र नाही हे जाणणाऱ्यांनाच तो ती देतो. जकातदाराचे शब्द प्रार्थनेचा परिपूर्ण आदर्श आहेत, कारण त्यांत ही सत्ये व्यक्त होतात. पापी असल्यामुळे तो दयेस पात्र नाही; तरी देवाने दया करून आपल्याला कृपा द्यावी, अशी तो याचना करतो.
तुम्ही प्रार्थना करता तेव्हा ती कशी करता? तुमच्या अंतःकरणाची वृत्ती कशी असते आणि तुम्ही कशासाठी प्रार्थना करता? सुरुवातीला, प्रार्थनेच्या वेळी तुमची शरीरस्थिती कशी असते याचा विचार करा. उभे राहून, बसून, गुडघे टेकून किंवा झोपूनही आपण प्रार्थना करू शकतो. तरीही गुडघे टेकून किंवा साष्टांग दंडवत घालून प्रार्थना करणे विशेष चांगले आहे. याचा अर्थ असा नाही की प्रार्थनेच्या संपूर्ण वेळेत आपण त्याच स्थितीत राहिले पाहिजे. पण दररोज निदान क्षणभर तरी देवापुढे गुडघे टेकणे, मस्तक झुकवणे किंवा साष्टांग दंडवत घालणे ही चांगली सवय आहे. तुम्ही असे करता का? नसल्यास, ही रोजची सवय लावण्याचा विचार करा.
प्रार्थना करताना तुम्ही नम्रतेने सुरुवात करता का? मिस्साबलीच्या सुरुवातीला आपण आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीचे परीक्षण करतो आणि आपली पापे कबूल करतो. प्रत्येक वेळी प्रार्थनेची सुरुवात कशी करावी, याचे हे चांगले उदाहरण आहे. आपली पापे आणि दुर्बलता आठवून नम्र व्हा. ती देवापुढे कबूल करा आणि आपल्या पापांमुळे आपण देवाच्या दयेस पात्र नाही, हे मान्य करा. अशा नम्रतेमुळे देव तुम्हाला जसे पाहतो तसे तुम्हाला स्वतःकडे पाहता येईल. त्यामुळे पवित्रतेत वाढण्यासाठी देवाकडून ज्या कृपेची तुम्हाला गरज आहे, ती स्वीकारण्यास तुम्ही आपले अंतःकरण खुले करू शकाल.
आज या जकातदाराच्या प्रार्थनेत दिसणाऱ्या नम्रतेवर मनन करा. असे करताना, तुम्ही स्वतः कशी प्रार्थना करता याकडे लक्ष द्या आणि या जकातदारासारख्या नम्र वृत्तीने तुम्ही प्रार्थना करता का, हे तपासा. आपल्या प्रभूसमोरची नम्रता दररोज देहबोलीतूनही व्यक्त करण्याचा निश्चय करा. रोज गुडघे टेका, मस्तक झुकवा किंवा साष्टांग नमस्कार करा. प्रार्थना करताना, देवाकडून काहीही मिळवण्यास आपण पात्र नाही, या भावनेने त्याच्याकडे दयेची याचना करा. नम्रतेने स्वीकारलेले हे सत्य प्रत्येक प्रार्थनेचा पाया असले पाहिजे. अशा रीतीने तुम्ही जितके नम्र व्हाल, तितके देव तुम्हाला उंचावील आणि तुमच्यावर आपल्या दयेचा वर्षाव करील.
हे देवा, माझ्यासारख्या पाप्यावर दया कर. हे परम गौरवशाली आणि दयाळू देवा, मी तुझ्यासमोर नतमस्तक होतो. माझ्या जीवनात तू दाखवलेल्या अपार दयेबद्दल मी तुझी स्तुती करतो आणि तुझे आभार मानतो. मी तुला किंवा तुझ्या कृपेला पात्र नाही, तरीही तू मला तुझी कृपा बहाल करतोस. त्याबद्दल मी अंतःकरणापासून तुझे आभार मानतो आणि तुझ्या कृपेचे दान मला सतत लाभावे म्हणून याचना करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
संत ज्यूड यांची नोव्हेना
निराशाजनक परिस्थिती आणि मार्ग न दिसणाऱ्या अडचणींसाठी
ही प्रार्थना वर्षात कधीही करता येते, विशेषतः 19–27 ऑक्टोबरदरम्यान
सामान्य काळासाठी पवित्र शास्त्रावरील चिंतन




