26 जानेवारी 2026
संत तिमथी व तीत, बिशप यांचे स्मरण
आजची वाचने
सामान्य liturgical काळातील तिसऱ्या आठवड्याच्या सोमवारची वाचने
श्पुर्झेम – लोथार श्पुर्झेम, CC BY-SA 2.0 DE, विकिमीडिया कॉमन्समार्फत
व्हिडिओ
“आमेन, मी तुम्हांला सांगतो, लोकांची सर्व पापे आणि त्यांनी केलेली सर्व दुर्भाषणे त्यांना क्षमा केली जातील. पण जो कोणी पवित्र आत्म्याविरुद्ध दुर्भाषण करतो, त्याला कधीही क्षमा मिळणार नाही; तो सार्वकालिक पापाचा दोषी आहे.” कारण ते म्हणाले होते, “त्याच्यात अशुद्ध आत्मा आहे.” मार्क 3:28–30
ज्या पापाचा दोष सदासर्वकाळ आपल्यावर राहतो, त्याचे ओझे सोसावे लागणे किती गंभीर आहे, याचा विचार करा. ही शक्यता भयावह आणि अप्रिय असली, तरी ती समजून घेणे हा निकोप आध्यात्मिक जीवनाचा पाया आहे. येशूसंघाच्या सहसंस्थापकांपैकी एक असलेल्या लोयोलाचे संत इग्नेशियस यांच्या आध्यात्मिक साधना या ग्रंथात हे विशेष स्पष्टपणे दिसून येते. आध्यात्मिक साधना ही आजवर लिहिलेल्या आध्यात्मिक साधनाशिबिरांच्या सर्वांत परिवर्तनकारी पद्धतींपैकी एक मानली जाते. तीस दिवसांच्या शिबिरात सहभागी झालेल्यांना मार्गदर्शन करणाऱ्या आध्यात्मिक मार्गदर्शकांना हा ग्रंथ दिशा देतो. त्यामुळे शिबिरार्थींना अंतःकरणाचे सखोल परिवर्तन अनुभवण्यास आणि जीवनातील महत्त्वाचे निर्णय घेण्यास मदत होते. या साधनांच्या पहिल्या आठवड्यात नरकाची भयावहता आणि एका मरणकारी पापाचे गांभीर्य यांवर विविध चिंतने आहेत.
आजचे शुभवर्तमान केवळ तीस दिवसांचे साधनाशिबिर सुरू करणाऱ्यांसाठीच नव्हे, तर आध्यात्मिक प्रगतीसाठी मनापासून प्रयत्न करणाऱ्या प्रत्येकासाठीही अत्यंत योग्य आहे. आध्यात्मिक वाटचालीत एखाद्या साधनेचे फळ मिळावे म्हणून सुरुवातीला कठीण आणि अप्रिय वाटणारी गोष्टही आपल्याला अनेकदा करावी लागते. अशाच साधनांपैकी एक म्हणजे आपल्या प्रभूच्या या वचनांवर चिंतन करणे: “पण जो कोणी पवित्र आत्म्याची निंदा करतो, त्याला कधीही क्षमा मिळणार नाही; तो शाश्वत पापाचा दोषी आहे.”
यावर भाष्य करताना कॅथलिक चर्चचा धर्मशिक्षणग्रंथ म्हणतो, “देवाच्या दयेला कोणतीही मर्यादा नाही. परंतु पश्चात्ताप करून त्याची दया स्वीकारण्यास जो जाणीवपूर्वक नकार देतो, तो आपल्या पापांची क्षमा आणि पवित्र आत्मा देऊ करीत असलेले तारण नाकारतो. अंतःकरणाचा असा कठोरपणा माणसाला अखेरपर्यंत पश्चात्ताप न करण्याकडे आणि शाश्वत विनाशाकडे नेऊ शकतो” (#1864).
आजच्या शुभवर्तमानात उल्लेख केलेल्या पापाला परंपरेने “पवित्र आत्म्याविरुद्धचे पाप” असे म्हटले जाते. संत थॉमस अक्विनास यांनी सुम्मा थिओलॉजिका (II-II, प्रश्न 14, लेख 1–3) या ग्रंथात हे पाप कोणत्या सहा प्रकारे घडू शकते, ते स्पष्ट केले आहे:
- निराशा: देवाची दया नाकारणे आणि आपल्या पापांना क्षमा मिळू शकते हे मानण्यास नकार देणे.
- अतिआत्मविश्वास: देवाच्या कृपेशिवाय किंवा पश्चात्तापाशिवाय आपल्याला तारण मिळू शकते असे मानणे.
- पश्चात्तापास नकार: पूर्वी केलेल्या पापांबद्दल पश्चात्ताप करण्यास नकार देणे.
- हट्टीपणा: अंतःकरण कठोर करून पापातच राहण्याचा निर्धार करणे.
- ज्ञात सत्याला विरोध: आपल्या पापाचे समर्थन करण्यासाठी श्रद्धेतील सत्ये जाणीवपूर्वक नाकारणे.
- दुसऱ्याला मिळालेल्या कृपेचा मत्सर: इतरांच्या जीवनात पवित्र आत्मा जे कार्य करतो, त्याबद्दल मनात असूया बाळगणे.
आपल्या अंतःकरणाचा ठाव फक्त देवालाच आहे. आपला दोष किती आहे आणि त्याची तीव्रता कमी करणारी परिस्थिती कोणती आहे, हे तोच जाणतो. देव एकटाच परिपूर्ण न्यायाधीश आहे. तो दैवी निष्पक्षतेने न्याय करतो; त्याचा परिपूर्ण न्याय आणि त्याची दया यांत एकरूपता आहे.
देवाची दया अमर्याद आहे, पण याचा अर्थ प्रत्येक जण स्वर्गात जातो असा नाही. येशूची शिकवण आठवा: “अरुंद द्वारातून प्रवेश करा; कारण विनाशाकडे नेणारे द्वार रुंद आहे आणि रस्ता प्रशस्त आहे. त्यातून प्रवेश करणारे पुष्कळ आहेत. जीवनाकडे नेणारे द्वार किती अरुंद आणि वाट किती चिंचोळी आहे! ती वाट सापडणारे थोडेच आहेत” (मत्तय 7:13–14).
संत थॉमस यांनी सांगितलेल्या या “शाश्वत पापाच्या” सर्व प्रकारांत एक गोष्ट समान आहे: शाश्वत सत्याच्या प्रकाशात आपली पापे पाहण्यास आणि मग पश्चात्ताप करून जीवन बदलण्यास हट्टाने नकार देणे. हे नीट समजले तर स्वर्गप्राप्ती सोपी आहे! आपण प्रामाणिक राहावे, पापापासून दूर वळावे आणि स्वतःला आपल्या प्रेमळ देवाच्या हाती पूर्णपणे सोपवावे—विशेषतः समेटाच्या संस्कारात. आपली पापे काहीही न लपवता प्रामाणिकपणे कबूल करणे हा त्या अरुंद द्वारातून शाश्वत जीवनाकडे जाण्याचा खात्रीचा मार्ग आहे.
देव आपल्याकडून ज्या गोष्टी मागतो त्या किती गंभीर आहेत आणि त्यांना आपण कसा प्रतिसाद देतो याचे परिणाम किती दूरगामी आहेत, यावर आज चिंतन करा. त्याच्या उदारतेला सीमा नाही, पण त्याची उदार देणगी तो ज्या रीतीने देतो त्याच रीतीने आपण स्वीकारली पाहिजे. आजच्या शुभवर्तमानातून आपल्यात प्रभुभयाचे आध्यात्मिक वरदान जागृत होवो. हे वरदान परिपक्व होते तेव्हा त्यात शिक्षेची भीती नसते; उलट देवाबद्दल असा गाढ आदर आणि प्रेम असते की त्याला दुखावणारी कोणतीही गोष्ट टाळण्याची प्रेरणा आपल्याला मिळते. या वरदानामुळे देवाशी आपले नाते अधिक दृढ होते आणि अरुंद वाटेने चालण्याचा आपला निर्धार बळकट होतो. कधी आपण हट्टाला पेटतो असे लक्षात आले, तर मनाच्या त्या वृत्तीत दडलेल्या धोक्याविषयी सावध राहा.
हे परमदयाळू प्रभू, माझ्या सर्व हट्टीपणातून मला मुक्त कर आणि माझे पाप तुला जसे दिसते तसे मला पाहायला मदत कर. मी माझ्या पापाचा पश्चात्ताप करतो आणि मला तुझ्या दैवी दयेची गरज आहे, हे कबूल करतो. तुझ्या दयेचे द्वार माझ्यासाठी उघड, म्हणजे मला स्वर्गात सदासर्वकाळ तुझ्यासोबत राहता येईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
अधिक वाचन – संत तिमथ्य आणि तीत, बिशप




