मराठी

प्रेमाला सीमा नाही

16 जून 2026
सामान्य काळातील अकराव्या आठवड्याचा मंगळवार
आजची वाचने


सेबास्तियानो रिक्की यांचे डोंगरावरील प्रवचन

व्हिडिओ

येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला, “तू आपल्या शेजाऱ्यावर प्रेम कर आणि आपल्या शत्रूचा द्वेष कर, असे सांगितले होते, हे तुम्ही ऐकले आहे. पण मी तुम्हाला सांगतो, आपल्या शत्रूंवर प्रेम करा आणि जे तुमचा छळ करतात त्यांच्यासाठी प्रार्थना करा, म्हणजे तुम्ही आपल्या स्वर्गीय पित्याची मुले व्हाल… म्हणून तुमचा स्वर्गीय पिता जसा परिपूर्ण आहे, तसे तुम्हीही परिपूर्ण व्हा.” मत्तय 5:43–45, 48

जुन्या कराराच्या पहिल्या पाच ग्रंथांत दिलेल्या मोशेच्या नियमशास्त्राने शेजाऱ्यावर प्रेम करण्याचे महत्त्व शिकवले: “तू आपल्या शेजाऱ्यावर स्वतःसारखे प्रेम कर. मी परमेश्वर आहे” (लेवीय 19:18). या संदर्भात ‘शेजारी’ म्हणजे मुख्यतः आपले इस्राएली बांधव. या आज्ञेने देवाच्या निवडलेल्या लोकांमधील प्रेमाचे आणि ऐक्याचे बंध दृढ केले. मात्र, परकीयांशीही दयाळूपणे वागण्याची आज्ञा नियमशास्त्राने दिली: “एखादा परका तुमच्या देशात तुमच्याबरोबर राहत असेल, तर त्याच्यावर जुलूम करू नका. तो तुमच्यातील एखाद्या मूळ रहिवाशासारखाच तुम्हाला असावा आणि तुम्ही त्याच्यावर स्वतःसारखे प्रेम करावे” (लेवीय 19:33–34). देवाची प्रेम करण्याची आज्ञा केवळ इस्राएलपुरती मर्यादित नव्हती.

शतके लोटली तसा नियमशास्त्राचा अर्थ काही शास्त्रज्ञ विपर्यस्त करू लागले. आजच्या शुभवर्तमानात येशू अशाच एका चुकीच्या अर्थाकडे बोट दाखवतो: “‘तू आपल्या शेजाऱ्यावर प्रेम कर आणि आपल्या शत्रूचा द्वेष कर,’ असे सांगितले होते, हे तुम्ही ऐकले आहे.” शेजाऱ्यावर प्रेम करण्याची आज्ञा तोरात खरोखरच होती; पण ‘आपल्या शत्रूचा द्वेष कर’ असे त्यात म्हटलेले नव्हते. हा माणसांनी लावलेला विपर्यस्त अर्थ होता, जो काही गटांमध्ये रुजला होता. एस्सीनांसारखे काही यहुदी पंथ आपल्या गटाबाहेरच्या लोकांपासून दूर राहण्याचा पुरस्कार करत आणि त्यांना ‘अंधाराची मुले’ असेही म्हणत (1QS 1:10). परुशी इतकी टोकाची भूमिका घेत नसले, तरी ते पुष्कळदा आपले प्रेम स्वतःच्या धार्मिक आणि वांशिक समुदायांपुरते मर्यादित ठेवत.

दैवी प्रेमाची परिपूर्णता उलगडून दाखवत येशू ही चूक दुरुस्त करतो: “पण मी तुम्हाला सांगतो, आपल्या शत्रूंवर प्रेम करा आणि जे तुमचा छळ करतात त्यांच्यासाठी प्रार्थना करा.” परिपूर्ण प्रेम करणे ही एक उदात्त पाचारण आहे. हे प्रेम भेदभाव करत नाही, तर देवाच्या अमर्याद प्रेमाचे प्रतिबिंब दाखवते. देव “वाईट आणि चांगल्या अशा दोन्ही प्रकारच्या लोकांवर आपला सूर्य उगवतो आणि नीतिमान व अनीतिमान अशा दोघांवरही पाऊस पाडतो” (मत्तय 5:45). स्वाभाविक मानवी जिव्हाळ्याच्या पलीकडे जाऊन, आपला छळ करणाऱ्यांनाही सामावून घेणारे अलौकिक प्रेम करावे, असे ख्रिस्त आपल्या अनुयायांना आवाहन करतो. हे प्रेम केवळ भावना नाही; ते जाणीवपूर्वक केलेली कृती आहे. असे प्रेम करताना आपण देवाच्या परिपूर्णतेतच सहभागी होतो: “म्हणून तुमचा स्वर्गीय पिता जसा परिपूर्ण आहे, तसे तुम्हीही परिपूर्ण व्हा.”

तरीही, आपण प्रत्येकावर विनाअट करतो ते प्रेम आणि परस्पर प्रेमातून निर्माण होणारे ऐक्याचे बंध यांतील फरक लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. आपला छळ करणाऱ्यांवर प्रेम करताना सुरुवातीला आपल्याला अस्वस्थ वाटू शकते. असे प्रेम करणे वेदनादायक आणि कठीण असले, तरी त्यात परिवर्तन घडवण्याचे मोठे सामर्थ्य आहे. हे प्रेम छळ करणाऱ्याला क्रूरपणा सोडण्याचे, पश्चात्ताप करून देवाकडे वळण्याचे आणि बदल्यात प्रेम देण्याचे आमंत्रण देते.

आपला शेजारीही देवावर प्रेम करतो आणि आपल्या प्रेमाला प्रेमाने प्रतिसाद देतो, तेव्हा शेजारप्रेमाला अधिक खोल अर्थ प्राप्त होतो. हे परस्पर प्रेम स्वाभाविकपणे दिलासा देतेच; त्याचबरोबर ते दोघांनाही अलौकिक रीतीने एकत्र बांधते आणि पवित्रतेत एकत्र वाढत असताना दोघांनाही बळ देते.

येशूने ज्या प्रेमाची आज्ञा दिली, ते प्रेम किती मूलगामी आहे, हे त्याने स्वतः वधस्तंभावर दाखवून दिले. आपला छळ करणाऱ्यांसाठी त्याने अशी प्रार्थना केली: “हे पित्या, त्यांना क्षमा कर, कारण ते काय करत आहेत हे त्यांना कळत नाही” (लूक 23:34). देव जसे प्रेम करतो तसे प्रेम करणे म्हणजे जगातील भेदांच्या पलीकडे जाऊन पित्याची खरी मुले होणे आणि लोक आपल्याशी कसेही वागले तरी प्रत्येकावर प्रेम करणे. ही परिपूर्णता गाठणे कठीण असले, तरी आपल्या दैनंदिन जीवनात त्या आदर्शाकडे वाटचाल करण्याचा प्रयत्न आपण कधीही सोडू नये.

आज तुम्ही ज्यांच्यावर प्रेम करता, त्यांच्याविषयी चिंतन करा. ज्या नात्यांमध्ये दोन्ही बाजूंनी देवाचे परिपूर्ण प्रेम प्रतिबिंबित होते, त्या नात्यांतून मिळणाऱ्या दिलाशाचा आणि बळाचा प्रथम मनापासून आस्वाद घ्या. मग ज्यांच्यावर प्रेम करणे तुम्हाला कठीण जाते, त्यांच्याकडे लक्ष वळवा. त्यांच्यावर प्रेम करण्याचा आणि त्यांच्यासाठी प्रार्थना करण्याचा निश्चय करा. मनात साचलेले दुःख आणि कटुता दूर करून तुमचे हृदय शुद्ध करावे, अशी देवाकडे प्रार्थना करा आणि पित्याचे प्रेम तुमच्यातून प्रतिबिंबित व्हावे यासाठी प्रयत्न करा. नीतिमान आणि अनीतिमान अशा दोघांवरही पाऊस पडतो, तशी पित्याची करुणा तुमच्यातून सर्वांपर्यंत वाहू द्या. अशा रीतीने तुम्ही तुमच्या स्वर्गीय पित्याचे खरे अपत्य व्हाल.

हे सर्व प्रकारे परिपूर्ण असलेल्या देवा, तुझ्या प्रेमाला सीमा नाही. चांगले असोत वा वाईट, तू सर्वांनाच आपले प्रेम मुक्तपणे देतोस. जे तुझे दैवी प्रेम स्वीकारतात आणि त्याला प्रेमाने प्रतिसाद देतात, त्यांना तू आपल्याशी एकात्मतेत आणतोस आणि ते तुझ्याच जीवनात सहभागी होतात. पण जे तुझे प्रेम नाकारतात, ते पापाच्या अंधारात अडकून राहतात. माझ्या मनातली सारी कटुता आणि राग दूर कर, माझे हृदय शुद्ध कर आणि तू जसे प्रेम करतोस तसे प्रेम करायला मला शिकव, म्हणजे मी खरोखर तुझे लाडके लेकरू होईन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

सामान्य काळासाठी पवित्र शास्त्रावरील चिंतन

शुभवर्तमानावरील आणखी चिंतने

दैवी दयेवरील चिंतन

आजचे संत आणि सण

मिस्सातील वाचनांचे पर्याय