मराठी

मनःपूर्वक सेवेतली कृतज्ञता

10 नोव्हेंबर 2026

संत लिओ महान, पोप आणि चर्चचे धर्मपंडित, यांचा स्मृतिदिन

आजची वाचने
सामान्य काळातील बत्तिसाव्या आठवड्याच्या मंगळवारची वाचने

सीलिनो, CC BY-SA 4.0, विकिमीडिया कॉमन्समार्फत

व्हिडिओ

येशू प्रेषितांना म्हणाला, “तुमच्यापैकी कोण आपल्या सेवकाला, तो शेतात नांगरणी करून किंवा मेंढरे राखून नुकताच परत आला असताना, ‘लगेच इकडे ये आणि जेवायला बस,’ असे म्हणेल? उलट तो त्याला असे म्हणणार नाही का, ‘माझ्यासाठी काहीतरी खायला तयार कर. कमरेला वस्त्र बांध आणि माझे खाणेपिणे होईपर्यंत माझी सेवा कर. माझे झाल्यावर तू खा आणि पी.’ आज्ञेप्रमाणे वागला म्हणून तो त्या सेवकाचे आभार मानतो का?” लूक 17:7–9

येशूने प्रत्यक्षात जे शुभवर्तमान सांगितले, त्यापेक्षा वेगळ्याच रूपात ते स्वीकारण्याच्या सापळ्यात आपण सहज अडकू शकतो. काही जण विवेकाच्या बाबतीत अतिशंकाळू होतात आणि आपल्या प्रभूच्या अधिक कठीण वचनांवर प्रमाणाबाहेर भर देतात. पण याहून अधिक वेळा असे घडते की, संदेश स्वीकारायला सोपा जावा म्हणून लोक त्याची धार बोथट करतात. ख्रिस्ताने शिकवलेल्या शुभवर्तमानाच्या शुद्ध स्वरूपाचा या दोन्ही वृत्तींमुळे विपर्यास होतो.

आजच्या उताऱ्याचा गैरसमज होणे किंवा त्याकडे दुर्लक्ष होणे अगदी सहज शक्य आहे. एकीकडे, दास्याचे किंवा कृतघ्नतेचे समर्थन करण्यासाठी या उताऱ्याचा गैरवापर होऊ शकतो. दुसरीकडे, कठीण शिकवणुकीचे महत्त्व कमी लेखणाऱ्यांना हा उतारा सरसकट बाजूला सारणे सोपे वाटू शकते. येशूच्या शब्दांवर काळजीपूर्वक चिंतन करून त्याला जो संदेश द्यायचा आहे तो स्वीकारणे, हाच योग्य प्रतिसाद आहे.

आजच्या संवेदनशीलतेला हे दृश्य धक्का देणारे आहे. येशू दूलोस हा ग्रीक शब्द वापरतो. त्याचा अनुवाद बहुधा “सेवक” किंवा “गुलाम” असा केला जातो. येशूच्या काळात अशा प्रकारचे दास्य सर्रास आढळत असे. दूलोस ही मालकाच्या मालकीची व्यक्ती असे. तिला कोणतेही कायदेशीर हक्क नसत आणि मालकाच्या आज्ञा पाळणे एवढेच तिच्या जीवनाचे प्रयोजन मानले जाई. काही जण जन्मतःच गुलाम असत, काहींना कर्जापायी विकले जाई, तर काही जण गरिबीतून सुटण्यासाठी स्वतःहून दास्य पत्करत.

दूलोस हा शब्द प्रत्यक्ष गुलामगिरी दर्शवत असला, तरी नव्या करारात तो आध्यात्मिक अर्थानेही वापरला आहे. उदाहरणार्थ, संत पौल स्वतःला “ख्रिस्त येशूचा दास” म्हणतो (रोमकरांस 1:1). संत याकोबही असेच म्हणतो: “याकोब, देवाचा आणि प्रभू येशू ख्रिस्ताचा दास…” (याकोब 1:1). आजच्या उताऱ्यातील शिकवण त्यांच्या स्मरणात असल्यामुळे कदाचित त्यांनी हा शब्द वापरला असावा.

ही एक बोधकथा आहे; येशू येथे गुलामगिरीचे समर्थन करत नाही. उलट, देवासमोर आपले स्थान आपण कसे समजून घ्यावे, हे दाखवण्यासाठी तो त्या काळच्या परिचित समाजव्यवस्थेचे उदाहरण देतो.

अशा नात्यात, काम आटोपल्यावर मालकाने आपल्या सेवकाला आपल्याबरोबर जेवायला बोलवावे, ही कल्पनाही करता आली नसती. जेवण तयार करून ते वाढणे ही सेवकाकडून अपेक्षा असे. आपले कर्तव्य पार पाडल्याबद्दल मालक सहसा सेवकाचे आभार मानत नसे.

गुलामगिरीची प्रथा बहुतांश ठिकाणी रद्द झाली असली, तरी या उदाहरणातून आजही आपल्याला एक महत्त्वाची शिकवण मिळते. पौल आणि याकोब यांच्याप्रमाणे आपल्यालाही ख्रिस्ताचे दास होण्याचे आवाहन आहे. फरक असा की, आपला दैवी स्वामी जुलूम करत नाही. तो प्रेमाने आज्ञा देतो आणि आपल्याला जखडून ठेवणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून मुक्त करतो. म्हणून देवाप्रती कृतज्ञ असणे हे आपलेच कर्तव्य आहे.

शेवटी येशू सांगतो की, देवाच्या इच्छेप्रमाणे सर्व काही अगदी पूर्णपणे केले तरी आपण असे म्हणावे: “आम्ही निरुपयोगी सेवक आहोत; जे करणे आमचे कर्तव्य होते तेच आम्ही केले आहे.” आणि आपले कर्तव्य काय आहे? त्याची दया ग्रहण करणे, तारण स्वीकारणे, कृपेत जगणे आणि त्याच्या गौरवात सहभागी होणे. देवच आपला स्वामी असताना त्याचे दास होण्यात लाज नाही; त्यात प्रतिष्ठा, स्वातंत्र्य आणि आनंदच आहे. देवाचे दास होणे म्हणजे आणखी एका रीतीने हे जाहीर करणे की येशू राजांचा राजा, आपला प्रभू आणि देव आहे. त्याच्या आज्ञा परिपूर्ण प्रेमातून येतात; तो सलोखा आणि शांती प्रस्थापित करतो आणि आपल्या चिरंतन मेजवानीत सर्वांना सहभागी करतो.

देवाशी असलेल्या आपल्या नात्याकडे तुम्ही कसे पाहता, यावर आज चिंतन करा. प्रशंसा किंवा बक्षीस मिळावे या अपेक्षेने तुम्ही त्याची सेवा करता का? की अशा गौरवशाली आणि दयाळू स्वामीचे सेवक होणे हे किती मोठे भाग्य आहे, याची तुम्हाला जाणीव आहे? शुभवर्तमानाच्या या उताऱ्यातून दिसणाऱ्या नम्रतेने तुमच्या आत्म्याला घडू द्या. “मी निरुपयोगी सेवक आहे; जे करणे माझे कर्तव्य होते तेवढेच मी केले आहे,” असे मनापासून म्हणण्याचा प्रयत्न करा. मग कृतज्ञ राहा. ख्रिस्त येशूचे दास होण्यास घाबरू नका. असे केल्याने दैवी प्रेमातील हा विरोधाभास तुम्हाला उमगेल: तुम्ही देवासमोर स्वतःला नम्र करता, तेव्हा तो तुम्हाला उंचावतो, मित्र म्हणतो आणि आपल्या राज्यात तुम्ही सहभागी व्हावे अशी आज्ञा देतो.

हे माझ्या देवा आणि स्वामी, तू आम्हाला तुझे सेवक, इतकेच नव्हे तर तुझे दासही होण्यास बोलावतोस. पण या बोलावणीची भीती बाळगण्याचे कारण नाही, कारण तू परिपूर्ण स्वामी आणि प्रभू आहेस. माझे कर्तव्य समजून घेण्यास मला मदत कर, म्हणजे मी तुझ्या सर्व आज्ञा विश्वासाने आणि प्रेमाने पाळू शकेन. तुझी प्रत्येक आज्ञा ही तुझ्या सर्वोच्च प्रेमाची अभिव्यक्ती आहे, हे मला उमगू दे—अगदी ज्या आज्ञा पाळणे मला कठीण जाते किंवा ज्यांसाठी मला अधिक प्रयत्न करावे लागतात, त्याही. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

आजचे संत – पोप व ख्रिस्तसभेचे धर्मपंडित संत महान लिओ

शुभवर्तमानावरील आणखी चिंतने

दैवी दयेवरील चिंतन

सर्व संत / सण

सामान्य काळासाठी पवित्र शास्त्रावरील चिंतन

मिस्सातील वाचनांचे पर्याय